विश्व बजारमा खाद्यान्न र धातुको मूल्यमा हुने उतारचढावले अन्य वस्तुको मूल्यमा समेत असर पार्ने गरेको विश्व बैंकको अध्ययनले देखाएको छ।
अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा वस्तुको मूल्यमा हुने उतारचढावको करिब एकतिहाइ हिस्सा अन्य वस्तुका बजारमा हुने परिवर्तनसँग जोडिएको देखिएको हो।
यस्तो सम्बन्ध विश्वव्यापी आर्थिक संकट र भू–राजनीतिक तनावका बेला झन् बलियो हुने गरेको निचोड निकालिएको छ।
विश्व बैंकले अक्टोबर २०२६ मा सार्वजनिक गरेको 'कमोडिटी मार्केट्स आउटलुक' प्रतिवेदनको विशेष अध्ययनले ऊर्जा, औद्योगिक धातु, खाद्यान्न, पशुजन्य उत्पादन र बहुमूल्य धातुसहित १५ वस्तुको मूल्यमा हुने उतारचढावबीचको सम्बन्ध विश्लेषण गरेको छ।
अध्ययनले एउटा वस्तुको बजारमा देखिएको अस्थिरता अर्को वस्तुको बजारमा पनि सर्ने गरेको देखाएको छ।
अध्ययनअनुसार वस्तुको मूल्यमा हुने कुल उतारचढावमध्ये करिब दुईतिहाइ सम्बन्धित वस्तुकै बजारमा हुने परिवर्तनसँग जोडिएको छ।
बाँकी करिब एकतिहाइ भने अन्य वस्तुका बजारमा हुने उतारचढावसँग सम्बन्धित छ।
यसको अर्थ एउटा वस्तुको मूल्यमा आएको परिवर्तनले अर्को वस्तुको मूल्य पनि अनिवार्य रूपमा बढाउँछ भन्ने होइन।
तर, विभिन्न वस्तुका बजार एकअर्कासँग जोडिएका छन् र एउटा बजारको धक्काले अर्को बजारमा पनि असर पार्न सक्छ।
औद्योगिक धातु र खाद्यान्नका बजारले अन्य वस्तुको मूल्यमा हुने उतारचढाव प्रसार गर्ने भूमिका बढी खेलेको अध्ययनले देखाएको छ।
यसको विपरीत पशुजन्य उत्पादन र कफी तथा कपासजस्ता नरम वस्तुका बजार अरू बजारबाट आउने असर ग्रहण गर्ने समूहमा देखिएका छन्।
ऊर्जा र बहुमूल्य धातुका बजारमा भने असर पठाउने र ग्रहण गर्ने भूमिका तुलनात्मक रूपमा सन्तुलित छ।
तामा, मकै, तेल र चाँदी विभिन्न वस्तुका बजारबीचको सम्बन्ध जोड्ने प्रमुख वस्तुका रूपमा देखिएका छन्।
चाँदी करिब ६० प्रतिशत कारोबार दिनमा प्रमुख असर प्रसार गर्ने तीन वस्तुमध्ये परेको छ।
मकै करिब आधा कारोबार दिनमा र तामा ४० प्रतिशतभन्दा बढी दिनमा यस्तो भूमिकामा देखिएका छन्।
तेलको प्रभाव भने नियमितभन्दा पनि संकटका बेला बढी देखिने गरेको छ।
विश्वव्यापी संकटका बेला वस्तु बजारबीचको सम्बन्ध थप बलियो हुने गरेको अध्ययनले देखाएको छ।
सन् २००८ को विश्व वित्तीय संकट, कोभिड–१९ महामारी, रुसले युक्रेनमाथि गरेको आक्रमण र पछिल्लो मध्यपूर्व द्वन्द्वका अवधिमा बजारबीचको मूल्य उतारचढाव सम्बन्ध बढेको थियो।
यस्ता तनावपूर्ण अवधिमा सम्बन्धको औसत सूचकांक करिब ४३ पुगेको थियो, जबकि सामान्य अवधिमा यो करिब ३२ थियो।
सन् २०२६ फेब्रुअरीदेखि जुनसम्मको मध्यपूर्व द्वन्द्व अवधिमा तेल र आल्मुनियमको बजारबाट अन्य वस्तुमा प्रसारित हुने असर सबैभन्दा बढी बढेको थियो।
त्यसपछि सुन, गहुँ र चाँदीको स्थान थियो।
यसले भू–राजनीतिक तनावले ऊर्जा बजारमा मात्रै नभई खाद्यान्न र धातुसहित अन्य वस्तुको बजारमा पनि असर फैलाउन सक्ने देखाएको छ।
