बंगलादेशका प्रधानमन्त्री तारिक रहमानले पद तथा गोपनीयताको शपथ लिएका छन्।
मंगलबार ढाकामा विशेष समारोहकाबीच बंगलादेश नेश्नलिस्ट पार्टी (बिएनपी) अध्यक्ष तारिक रहमानले प्रधानमन्त्रीको शपथ ग्रहण गरेका हुन्।
बंगलादेशमा राष्ट्रपति भवनमा शपथ ग्रहण हुँदै आएको थियो। यसपालि संसद भवनको परिसरमा खुला आकाशमुनी मञ्च बनाएर प्रधानमन्त्री रहमानले सपथ लिएका हुन्।
उनलाई राष्ट्रपति मोहम्मद शहाबुद्दिनले शपथ ग्रहण गराएका हुन्।
शपथ ग्रहणपछि प्रधानमन्त्री रहमानले जुनसुकै मूल्यमा मुलुकमा शान्ति र कानुनी व्यवस्था कायम राख्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरे। उनले समर्थकहरूलाई बदलाभाव नराख्न चेतावनी समेत दिए। सरकारले कुनै पनि प्रकारको अराजकता नसहने बताए।
फेब्रुअरी १२ मा भएको निर्वाचनमा बिएनपीले दुई तिहाई सिट जितेको थियो। यसपालिको निर्वाचनमा शेख हसिनाको अवामी लिगलाई प्रतिबन्ध लगाइएको थियो।
शपथ ग्रहण समारोहमा विभिन्न मुलुकबाट सरकारका प्रतिनिधिहरूलाई पनि निमन्त्रणा दिएको थियो। नेपालबाट परराष्ट्रमन्त्री बालानन्द शर्मा सहभागी भएका थिए।
बंगलादेशबाट प्रकाशन हुने अनलाइन द डेली स्टारका अनुसार प्रधानमन्त्रीले शपथ लिएपछि अन्य २५ मन्त्री र २४ जना राज्यमन्त्रीहरूले पनि शपथ लिएका छन्।
१७ वर्षपछि बंगलादेश फर्किएर सिधै सत्तामा पुगेका तारिक
तारिक बंगलादेशका पूर्वराष्ट्रपति जियाउर रहमान र पूर्वप्रधानमन्त्री खालिदा जियाका जेठा छोरा हुन्।
सन् १९८१ मा राष्ट्रपति रहँदै जियाउर रहमानको हत्या भएपछि बिएनपीको नेतृत्व खालिदा जियाले गरेकी थिइन्। तारिक पार्टीका कार्यवाहक अध्यक्ष थिए। उनी लण्डनबाटै पार्टी सञ्चालन गर्थे।
एक महिनाअघि मात्रै आमाको निधन भएपछि बिएनपीको नेतृत्व तारिकको काँधमा आइपुगेको हो।
१९६८ मा जन्मिएका तारिकले प्रारम्भिक शिक्षा ढाकाको बीएएफ शाहिन कलेजमा लिएका थिए। ढाका विश्वविद्यालयमा अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध विषयमा अध्ययन थाले पनि पूरा गर्न सकेनन्। शैक्षिक योग्यतामा उनले उच्च माध्यमिक तह (१२ कक्षा) मात्रै उल्लेख गरेका छन्।
तारिक सन् १९८८ औपचारिक रूपमा बिएनपीको राजनीतिमा लागेका थिए भने २००१ को संसदीय निर्वाचनपछि पार्टीभित्र प्रभावशाली बन्दै गएका थिए।
त्यही अवधिमा उनीमाथि ‘हवा भवन’ प्रकरणसहित विभिन्न भ्रष्टाचार आरोप लागेको थियो। सन् २००७ मा सेना समर्थित सरकारको समयमा उनलाई भ्रष्टाचार आरोपमा पक्राउ गरेको थियो। त्यतिबेला उनी करिब १८ महिना जेल बसे।
रिहाइपछि सन् २००८ मा परिवारसहित लन्डन प्रस्थान गरेका उनी करिब १७ वर्ष त्यहीँ रहे। पछि उनले बेलायतमा राजनीतिक शरण लिएको तथ्य पनि सार्वजनिक भएको थियो।
गत वर्ष डिसेम्बरमा आमाको स्वास्थ्य अवस्था बिग्रिएपछि उनी ढाका फर्किएका थिए। खालिदा जियाको निधनपछि बिएनपीको स्थायी समितिले औपचारिक रूपमा उनलाई पार्टी अध्यक्ष चयन गरेको थियो।
१८ महिना जेल र १७ वर्ष निर्वासनपछि उनको स्वदेश फिर्तीलाई विश्लेषकहरूले त्यतिबेलै राजनीतिक बिएनपीको राजनीतिक पुनर्जन्म भनेका थिए।
यसपालि प्रमुख प्रतिस्पर्धी दल अवामी लिगमाथिको प्रतिबन्ध पनि बिएनपीको विशाल जितको अर्को कारण हो।
बिएनपीले पछिल्ला तीन निर्वाचन बहिष्कार गरेको थियो। शेख हसिनाविरूद्ध भएको विद्यार्थी आन्दोलनलाई पनि खालिदा जियाले समर्थन गरेकी थिइन्।
सन् १९९१ मा बंगलादेशकी पहिलो महिला प्रधानमन्त्री बनेकी थिइन् खालिदा जिया। त्यतिबेला बिएनपी विजयी भएको थियो। त्यसपछि सन् २००१ मा फेरि सत्तामा फर्किएर बिएनपीले २००६ सम्म शासन गरेको थियो।
खालिदा जिया बंगलादेशमा बहुदलीय लोकतन्त्रकी समर्थक मानिन्छिन्।
खालिदा जिया र शेख हसिनाको दुश्मनीको कथा कारण बंगलादेश हिंसा र प्रतिहिंसाको दुष्चक्रमा फसेको पाइन्छ।
उनीहरूबीच दुश्मनीको कारण बुझ्न त्यहाँको स्वतन्त्रता संग्रामसम्मै फर्किनुपर्छ।
सन् १९४७ मा भारत-पाकिस्तान विभाजन भएको एक महिनापछि तत्कालीन पूर्वी पाकिस्तानमा जन्मिएकी हुन् हसिना। उनका बुबा शेख मुजिबुर रहमानले पाकिस्तानबाट स्वतन्त्रता हासिल गर्न नेतृत्वदायी भूमिका खेलेका थिए। आफ्ना बुबाको यो भूमिकाको हसिनाले सधैं फाइदा उठाइन्।
ब्रिटिसले भारत र पाकिस्तान विभाजन गर्दा बीचमा भारत पर्ने गरी पूर्वी र पश्चिमी पाकिस्तान बनाए। अहिलेको पाकिस्तान पश्चिममा पर्थ्यो भने बंगलादेश पूर्वी पाकिस्तान थियो। क्षेत्रफल र सत्ता-शक्तिका हिसाबले पश्चिमी पाकिस्तान केन्द्र थियो। जनसंख्या भने पूर्वमा धेरै थियो। दुवैतिर प्राय: सबै मुसलमान भए पनि सांस्कृतिक रूपमा पश्चिम र पूर्वी पाकिस्तान फरक थिए। पश्चिममा उर्दू बोलिन्थ्यो, पूर्वमा बंगाली।
पूर्ण प्रजातन्त्र हुने हो भने जनसंख्याका आधारमा पूर्वका नेताले शासन गर्लान् भन्ने डरले पाकिस्तानले लामो समयसम्म आमनिर्वाचन नै गराएन। यता पूर्वी पाकिस्तानमा रहेकाहरू आफू हेपिएको महसुस गर्थे। आफ्नो मातृभाषा बंगाली भएको तर आफूहरूमाथि उर्दू भाषा लाद्न खोजेको भनेर विरोध गर्थे। सत्तामा आफ्नो पनि प्रतिनिधित्व हुनुपर्छ भन्थे।
सन् १९७० मा पाकिस्तानमा भएको पहिलो आमनिर्वाचनमा खुलातर्फका ३०० निर्वाचन क्षेत्रमध्ये १६२ पूर्वी पाकिस्तानमा थिए भने १३८ पश्चिममा।
महिलाका लागि छुट्टयाइएका १३ आरक्षण सिटमध्ये ७ वटा पूर्वमा पर्थे, ६ वटा पश्चिममा।
उक्त निर्वाचनमा पूर्वका १६२ मध्ये १६० र महिलाका लागि आरक्षित पूर्वका सबै सात सिट जितेर शेख मुजिबुर रहमान नेतृत्वको अवामी लिगले बहुमत ल्यायो। पश्चिमका जुल्फिकार अलि भुट्टोले नेतृत्व गरेको पाकिस्तान पिपुल्स पार्टी ८१ सिट जितेर दोस्रो भयो। भुट्टो पाकिस्तानकी पूर्वप्रधानमन्त्री बेनजिर भुट्टोका पिता हुन्।
बहुमत ल्याए पनि पूर्वी पाकिस्तानका बंगालीभाषी मुजिबुरलाई सरकार बनाउन राष्ट्रपति याया खानले आमन्त्रण गरेनन्। यसबाट पूर्वका जनता भड्किए र नागरिक अवज्ञा आन्दोलन सुरू गरे। त्यसलाई दबाउन सैनिक अपरेसन भएपछि मुजिबुरले १९७१ मार्च २६ मा स्वतन्त्र राष्ट्र बंगलादेशको घोषणा गरे।
सैनिक शासकले उनलाई गिरफ्तार गरेर पश्चिमी पाकिस्तानमा एकल कारावासमा राखे।
त्यसपछि पूर्वी पाकिस्तानमा गृहयुद्ध सुरू भयो।
सुरूमा भारतले पूर्वी पाकिस्तानका विद्रोहीहरूलाई तालिम र हतियार दिएको थियो। पछि १९७१ डिसेम्बर ३ मा उसले पूर्वी पाकिस्तानमा आफ्नो सेना नै पठायो। त्यसको १३ दिनपछि पूर्वी पाकिस्तानको विद्रोह दबाइरहेको पाकिस्तानी सेनाले भारतसँग आत्मसमर्पण गर्यो। अनि डिसेम्बर १६ मा बंगलादेश पाकिस्तानबाट स्वतन्त्र भयो।
मुजिबुर बंगलादेशका प्रथम राष्ट्रपति भए। अधिकांश जनता मुसलमान भए पनि उनले पाकिस्तानको जस्तो इस्लामी व्यवस्था नचलाएर बंगलादेशलाई धर्मनिरपेक्ष देश बनाए। पछि उनी प्रधानमन्त्री पनि भए। तर १९७५ जनवरीमा संविधान संशोधन गरेर संसद र न्यायालयको अधिकार कटौती गरे। त्यही बेला आफूलाई एकदलीय व्यवस्थाको राष्ट्रपति घोषणा गरे। त्यसको सात महिना नबित्दै उनको हत्या भयो।
मुजिबुरका मन्त्री खन्दकार मोस्ताक अहमदसँग मिलेर सैनिकले थाहै नपाई कू गरे। त्यति बेला उनकी छोरी हसिना २७ वर्षकी थिइन्। आफ्ना बुबा मुजिबुरसँगै आमा, तीन भाइ, दुई बुहारी (भाइका श्रीमती) लगायत धेरै नजिकका नातेदारहरूको हत्या भएको थियो। उनका कान्छा भाइ त १० वर्षका मात्रै थिए।
हसिना र २० वर्ष पनि नपुगेकी उनकी बहिनी शेख रेहाना यो हत्याकाण्डको दुई साताअघि मात्रै युरोप गएका थिए। त्यसैले उनीहरू जोगिएको मानिन्छ। फाइनान्सियल टाइम्सका अनुसार उनीहरूलाई विमानस्थलसम्म छाड्न उनका आमाबुबा र तीन भाइ नै आएका थिए।
हसिना युरोपमै हुँदा परिवारको हत्या भएपछि उनले तत्कालीन पश्चिम जर्मनीस्थित बंगलादेशी राजदूतको निवासमा शरण लिइन्। पछि बुबासँग राम्रो सम्बन्ध भएकी र बंगलादेशको स्वतन्त्रतामा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेकी भारतीय प्रधानमन्त्री इन्दिरा गान्धीसँग राजनीतिक शरण मागेर भारतमा बसिन्।
यता मुजिबुरको हत्यापछि उनका मन्त्री खन्दकार मोस्ताक अहमद राष्ट्रपति बने।
अहमदले कू गर्दा तटस्थ बसेका सेना प्रमुखलाई हटाएर उनले दोस्रो वरीयताका जियाउर रहमानलाई प्रमुख बनाएका थिए।
यहीँबाट शेख हसिना र खालिदा जियाको अन्तरद्वन्द्वको कथा सुरू हुन्छ। जियाउर रहमान हसिनाकी प्रतिद्वन्द्वी खालिदा जियाका श्रीमान हुन्।
पछि मोस्ताक अहमदलाई पनि सैनिक कू गरेर हटाइयो। उनीपछि तत्कालीन प्रधानमन्त्री अबु शदात मोहम्मद सयेम राष्ट्रपति भए। स्वास्थ्यका कारण उनले राजीनामा दिएपछि सन् १९७७ मा जियाउर रहमान राष्ट्रपति बने।
जियाउर रहमानले बंगलादेश नेसनलिस्ट पार्टी (बिएनपी) स्थापना गरे। मुजिबुरले बंगलादेशलाई धर्मनिरपेक्ष बनाएका थिए, जियाउरले भने मुस्लिम अतिवादी दल जमात-ए-इस्लामीलाई खुसी पार्ने काम गरे। उनले कानुन बनाएर मुजिबुरको हत्यामा संलग्नलाई माफी दिए र कतिपय सैनिक अधिकृतहरूलाई राजनीतिक नियुक्ति दिए। स्वतन्त्रता युद्ध बेला पाकिस्तान तर्फबाट लडेकाहरूलाई समेत उनले माफी दिए।
जियाउरले सन् १९८१ मा हसिनालाई स्वदेश फर्किन अनुमति दिए। ६ वर्ष निर्वासनमा दिल्ली बसेकी हसिना बचेका परिवारका सदस्यसहित बंगलादेश फर्किन्।
उनी फर्केको दुई साता नबित्दै सन् १९८१ मे ३० मा जियाउरको हत्या भयो। सेनाभित्रको संघर्ष क्रममा विरोधीलाई दबाएका कारण रिसाएका केही सैनिक अधिकारीले उनको हत्या गरेका थिए।
त्यसपछि जियाउरकै बिएनपी दलको सरकार रह्यो। त्यसको एक वर्ष नबित्दै सेना प्रमुख हुसेन मोहम्मद एर्शादले कू गरेर सत्ता हातमा लिए। एर्शादलाई जियाउरले नै सेना प्रमुख बनाएका थिए।
जियाउरको हत्यापछि उनकी श्रीमती खालिदा जिया राजनीतिमा होमिएकी थिइन्। बिएनपीको नेतृत्व उनले सम्हालेकी थिइन्। शेख हसिना पनि आफ्ना बुबा मुजिबर रहमानले स्थापना गरेको दल अवामी लिगमा आबद्ध भइन्।
जब एर्शादले सैनिक शासन चलाए, त्यसविरूद्ध खालिदा जिया र शेख हसिनाले मिलेर आन्दोलन गरे। एर्सादले सत्ता छाडे।
सन् १९९१ को पहिलो संसदीय निर्वाचनमा खालिदा जियाले नेतृत्व गरेको बिएनपीले २५१ सिटमध्ये १४० सिट जितेर बहुमत ल्यायो। हसिनाको अवामी लिग ८८ सिट जितेर दोस्रो भयो।
प्रत्यक्ष निर्वाचन प्रणालीको चुनावमा सिट संख्यामा त्यत्रो अन्तर भए पनि दुई दलले पाएको भोट उस्तै उस्तै थियो। बिएनपीले ३०.८१ प्रतिशत मत पायो भने अवामी लिगले ३०.०८ प्रतिशत।
त्यहीँबाट हसिना र जियाको राजनीतिक प्रतिस्पर्धा सुरू भयो र बिस्तारै दुश्मनीमै परिणत भयो।
बिएनपीको सरकारले धाँधली गर्न सक्ने भन्दै अवामी लिगले सन् १९९६ को निर्वाचन बहिष्कार गर्यो। अवामी लिगको बहिष्कारपछि चुनावमा २१ प्रतिशत मात्र मत खस्यो। उक्त चुनाव बिएनपीले भारी बहुमतले जिते पनि थोरै मतदाताले भाग लिएका कारण त्यसले वैधता पाउन सकेन। आखिरमा खालिदा जिया सम्झौता गर्न बाध्य भइन्।
उनले संविधान संशोधन गरेर प्रधानन्यायाधीशको नेतृत्वमा निर्वाचन गराउन कामचलाउ सरकार गठन गरिन्। त्यही साल भएको निर्वाचन शेख हसिनाको दल अवामी लिगले जित्यो र उनी प्रधानमन्त्री बनिन्।
पाँच वर्षपछि सन् २००१ मा भएको निर्वाचन खालिदा जियाको दल बिएनपीले जित्यो।
यसरी बंगलादेशमा प्रजातन्त्र पुनर्स्थापना भएपछि लगातार तीनवटा निर्वाचन सम्पन्न भए। हार्नेले सत्ता छाड्यो र जित्ने सत्तामा पुग्यो। तुलनात्मक रूपमा शान्तिपूर्ण निर्वाचन हुने र स्वाभाविक रूपमा सत्ता हस्तान्तरण हुने प्रक्रियाले लोकतन्त्र संस्थागत हुँदै थियो। तर दुई प्रमुख राजनीतिक दल र तिनका नेता हसिना र जियाबीचको तिक्तता कम भएन। यो सम्बन्ध बरू दुश्मनीमा परिणत भयो।
सन् २००४ मा मुस्लिम अतिवादी समूहले विपक्षी नेता हसिनाको हत्या प्रयास गर्यो। त्यो बेला देशमा इस्लामी आतंकवादी गतिविधि बढिरहेको थियो।
त्यसको विरोधमा हसिनाले ढाकामा सभा गरेकी थिइन्। करिब २० हजार मानिस जम्मा भएको उक्त सभामा ग्रेनेड आक्रमण भएको थियो। घटनामा २४ जनाको मृत्यु भएको थियो र हसिना घाइते भएकी थिइन्।
बिएनपी जियाउरकै पालादेखि अतिवादी मुस्लिमप्रति नरम थियो। त्यसैले यो हमलामा बिएनपीको समर्थन रहेको आरोप लाग्यो।
हमलापछि सत्तामा नरहे आफ्नो हत्या हुन सक्ने भय हसिनाको मनमा पस्यो।
अर्कातिर खालिदा जियाले पनि सत्तामा रहिरहन अनेक प्रपञ्च गर्न थालिन्। उनले संविधान संशोधन गर्दै आफू निकटका एक पूर्वप्रधानन्यायाधीशलाई कामचलाउ सरकारको प्रमुख बनाउने प्रयास गरिन्। विपक्षीले विरोध गरेर हिंसा भड्किएपछि झन्डै दुई वर्ष सेनाले सरकार चलायो।
अन्तर्राष्ट्रिय र आन्तरिक दबाबबीच सन् २००८ डिसेम्बरमा भएको चुनावमा हसिनाले नेतृत्व गरेको गठबन्धनले भारी बहुमत ल्यायो। खालिदा जियाले नेतृत्व गरेको गठबन्धन धेरै सानो आकारमा खुम्चियो।
हसिना दोस्रोपटक सत्तामा आएपछि सदाका लागि त्यसमा पकड बनाउन सुरूदेखि नै लागिपरिन्। उनले खालिदा जियाको बिएनपीलाई चरम दमन गरिन्। न्यायालयसहित राज्यका सबै अंग र मिडियालाई नियन्त्रणमा राखिन्।
कहिल्यै सत्ताच्यूत हुनु नपरोस् भनेर उनले सन् २०११ मा संविधान संशोधन गर्दै निर्वाचन गर्न कामचलाउ सरकार बनाउने प्रावधान हटाइन्। संयुक्त राष्ट्रसंघ लगायत अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले व्यापक दबाब दिए पनि हसिनाले उक्त संशोधन फिर्ता गरिनन्।
कामचलाउ सरकारको व्यवस्था फिर्ता माग गर्दै खालिदा जियाले सन् २०१४ को चुनाव बहिष्कार गरिन्। हसिनाले भारी बहुमतले निर्वाचन जितिन् तर सन् १९९६ मा खालिदा जियाले गरेजस्तो सम्झौता गरिनन्। उल्टै व्यापक दमन गरेर बिएनपीलाई पाखा लगाइन्।
त्यसपछि बिएनपी कहिल्यै उठ्न सकेन। सन् २०१८ को चुनावअघि हसिनाले जियालाई भ्रष्टाचार मुद्दा चलाएर जेल हालिन्। बिएनपीका धेरै नेता र कार्यकर्तालाई पनि थुनामा पठाइन्।
बिएनपीले चुनावमा भाग लिए पनि सत्ता र शक्ति दुवै भएको हसिनाको अवामी लिगले बहुमतले चुनाव जित्यो।
सन् २०२० मार्चमा जियालाई जेलबाट रिहा गरेर उनकै घरमा नजरबन्दमा राखियो। बिएनपीले सन् २०२४ को चुनाव पनि बहिष्कार गर्यो। हसिनाले फेरि यो चुनाव जितिन् र पाँचौंपटक प्रधानमन्त्री बनिन्। पछिल्लो चुनावमा पहिलेभन्दा कम मत खसे पनि यसको वैधता अस्वीकृत गर्ने गरी चुनौती आएन। राज्यका सबै अंगमा बलियो पकड जमाएकी हसिनाले यो कार्यकाल पनि शासन गर्ने अपेक्षा थियो।
हसिना र उनको दलले सधैं बंगलादेश स्वतन्त्र गराएको जस लिइरह्यो। त्यस्तै आफ्ना स्वतन्त्रता सेनानी बुबा र परिवारका सदस्यको हत्या भएकामा हसिनाले व्यक्तिगत रूपमा सधैं सहानुभूति खोजिरहिन्।
अर्कातिर खालिदा जियाको दल बिएनपीलाई सैनिक शासकले बनाएको दल र स्वतन्त्रता संग्राम बेला पाकिस्तानलाई सघाएको आरोप लगाइरहिन्।
सन् २०२३ मेमा द इकोनोमिस्ट पत्रिकालाई दिएको अन्तर्वार्तामा हसिनाले बिएनपी सैनिक शासकले गैरकानुनी रूपले बनाएको आरोप लगाएकी थिइन्। त्यस्तै इस्लामी दलमा लगभग सबै पाकिस्तानप्रति बफादार युद्ध अपराधीहरू भएको संगीन आरोप पनि लगाएकी थिइन्।
हसिनाले राज्यका अंगहरूमा पकड जमाउने, विपक्षीहरूलाई निस्तेज पार्ने र एकछत्र शासन चलाउने गरेको भए पनि पछिल्लो एक दशकमा बंगलादेशले गरेको आर्थिक प्रगतिले उनको एकतन्त्रीय शासनलाई एक हिसाबले ढाकेको थियो। पछिल्ला डेढ दशकमा बंगलादेशले गरेको आर्थिक प्रगतिको विश्वमञ्चहरूमा पनि प्रशंसा हुने गरेको थियो। एउटा अल्पविकसित मुलुक कसरी राजनीतिक स्थायित्वका साथ आर्थिक प्रगति गर्दै अगाडि बढिरहेको छ भनेर उदाहरणका रूपमा बंगलादेश प्रस्तुत हुन्थ्यो।
आन्तरिक रूपमा हसिनाले अतिवादी इस्लामी समूहहरूलाई नियन्त्रणमा राखेकी थिइन् भने हिन्दु लगायत अल्पसंख्यकहरूको रक्षा गरेकी थिइन्। छिमेकी भारतसँग घनिष्ठ सम्बन्ध कायम राख्दा राख्दै बंगलादेशको आर्थिक विकासमा चीनसँगको सहकार्य पनि अघि बढाएकी थिइन्। वैदेशिक नीतिमा आफ्नो मुलुकको हितको रक्षा गर्दै उदीयमान भारत र चीनबीच सन्तुलन राख्न सकेको भन्दै उनको प्रशंसा हुन्थ्यो।
उनको एकतन्त्रीय प्रवृत्ति र चुनावमा हुने गरेका धाँधलीहरूको विश्वमञ्चमा कहिलेकाहीँ आलोचना नभएको होइन। तैपनि हसिनाले बंगलादेशमा दिएको राजनीतिक स्थायित्व र कायम राखेको आन्तरिक र बाह्य सन्तुलनका कारण उनको छवि सबल रूपमा स्थापित थियो।
अति आत्मविश्वास र आफ्नो दल र समर्थकको पकड बंगाली समाजमा थप सुदृढ बनाउने मनसायका साथ उनले पछिल्लो पटक एउटा यस्तो गल्ती गरिन्, जसले उनको सत्ता अन्ततः उल्टाइदियो। र, पचास वर्षपछि उनी फेरि निर्वासनमा भारत पुगिन्।
बंगलादेश सरकारले सन् २०१८ मा सरकारी जागिरमा भएको कोटा प्रणाली खारेज गरेको थियो। गत जुनमा उच्च अदालतले उक्त कोटा प्रणाली फेरि ब्युँतायो। त्यो कोटा प्रणालीले ३० प्रतिशत सिट सन् १९७१ को स्वतन्त्रता संग्राममा लडेकाहरूका सन्तानलाई छुट्टयाएको थियो।
हसिनाको अवामी लिग पार्टीकै नेतृत्वमा स्वतन्त्रता संग्राम भएकाले अदालतको आदेशले सत्तारूढ दललाई नै फाइदा हुन्थ्यो। त्यसैले यसको विरोधमा विद्यार्थीहरू ओर्लिए। तर विद्यार्थीको शान्तिपूर्ण प्रदर्शन दबाउन हसिनाले प्रहरी परिचालन गरिन्। उनका दलका विद्यार्थी संगठन र युवाहरूले पनि विद्यार्थीमाथि हमला गरे।
यसले विद्यार्थी आन्दोलन झन् उग्र बन्यो। विद्यार्थी प्रदर्शनमा इस्लामी अतिवादीको घुसपैठ भएको भन्दै हसिनाले झन् कडा दमन गरिन्। थुप्रैको मृत्यु भयो, कयौं घाइते भए। तर हसिनाले आन्दोलन मत्थर पार्न सकिनन्। आखिरमा उनी राजीनामा दिएर देश छाड्न बाध्य भएकी थिइन्।
-1746009348.jpg)
