मुलुकको प्रशासनिक केन्द्र सिंहदरबारदेखि राष्ट्रप्रमुख र संघीय सरकारका पदाधिकारीहरूको निवासबाट फोहोर महानगरले नउठाएको नौ दिन बितिसकेपछि तीन किसिमले सिंहदरबारको फोहोर व्यवस्थापन गर्न थालिएको छ।
महानगरपालिका र सरकारको छलफल कहिले हुने पत्तो नभएका कारण सिंहदरबारबाट उठ्ने फोहोर छुट्याएर तीन तरिकाले व्यवस्थापन गर्न थालेको परिवर्तन नेपालका व्यवस्थापक मित्र घिमिरेले जानकारी दिए।
‘सिंहदरबारबाट दैनिक पाँच टन फोहोर उठ्ने गर्छ। दिनहुँ निस्कने फोहोर निकास गर्न नपाउँदा सिंहदरबारभित्रै राख्न ठाउँ पनि पुग्दैन,’ उनी भन्छन्, ‘त्यही भएर अहिले हामीले कुहिने, नकुहिने, रिसाइकल हुने फोहोर छुट्याएर व्यवस्थापन गर्न थालेका छौं।’
रिसाइकल गर्न मिल्ने फोहोर कबाडीमा दैनिक रूपमा झन्डै डेढ टन बेच्ने गरेको उनले बताए। यस्तै केही मात्रामा जनावरका लागि चाराका रूपमा प्रयोग गर्न मिल्ने कुहिने फोहोर फार्महरूमा पठाउने गरेको र जैविक फोहोर नजिकै भएको खाल्डोमा पुर्ने गरेको उनी बताउँछन्।
यसअघि भने सिंहदरबारबाट फोहोर नछुट्याइकन सिधै बञ्चरेडाँडा लग्ने गरेको उनको भनाइ छ।
यस्तै प्रधानमन्त्री निवास, राष्ट्रपति कार्यालयको फोहोर छुट्याएर व्यवस्थापन नभएको उनले बताए।
‘अहिले हामीले सिंहदरबारको मात्रै फोहोर मात्रै व्यवस्थापन गर्ने काम गरेका हौं,’ उनी भन्छन्, ‘पहिले हामीले फोहोर लगेर डम्प गर्ने भनेको बञ्चरे डाँडामा हो। डम्पिङ साइटको व्यवस्थापन काठमाडौं महानगरपालिकाले गर्ने गर्छ। हामीलाई फोहोर डम्प गर्ने ठाउँ गृह मन्त्रालयले मिलाइदियो भने हामी फोहोर उठाउन तयार छौं।’
त्यस्तै सिंहदरबार क्षेत्रबाबाट उठ्ने फोहोरमध्ये धेरै फोहोर क्यान्टिनबाट हुने गरेको परिवर्तनका कर्मचारी कनैयाँ बताउँछन्।
‘सबैभन्दा धेरै फोहोर उठ्ने भनेकै क्यान्टिनबाट हो,’ उनी भन्छन्, ‘दुर्गन्ध पनि त्यही फोहोरबाट आउने गर्छ। अहिले त जसोतसो व्यवस्थापन भइहरेको छ। तर लामो समयसम्म व्यवस्थापन गर्न सकिन्न।’
संविधानको अनुसूची-८ मा फोहोरमैला व्यवस्थापन स्थानीय तहले नै गर्नुपर्ने उल्लेख छ। यस्तै फोहोरमैला व्यवस्थापन ऐन २०६४ ले पनि फोहोरमैला उठाउने र व्यवस्थापन गर्ने अधिकार स्थानीय तहलाई दिएता पनि महानगरका मेयर बालेन शाह भने फोहोर नउठाउने अठोट लिएर बसेका छन्।
यस्तै संविधानमा फोहोरमैला व्यवस्थापन गर्नु स्थानीय तहकै भए पनि बालेन आफ्नो जिम्मेवारी बहन नगरी गैरजिम्मेवारी बनेको टिक्काटिप्पणी भइरहेको छ।
महानगरका प्रवक्ता नवीन मानन्धर सरकारसँग वार्ता भएपछि मात्रै फोहोर उठ्ने जिकिर गर्छन्।
‘अहिलेसम्म वार्ता हुने कुनै योजना देखिएको छैन,’ उनी भन्छन्, ‘वार्ता भएर माग पूरा भएको दिनमात्र फोहोर उठ्छ।’
काठमाडौं महानगरपालिकाका अधिकारीका अनुसार मेयर बालेन यो विषयमा प्रधानमन्त्री तहमा वार्ता गर्न मात्र तयार छन्।
'नौ महिनासम्म विभिन्न मन्त्रीसँग भेट र कुराकानी भइसक्यो अब मन्त्रीभन्दा पनि प्रधानमन्त्रीसँगै कुराकानी गर्ने अडानमा उहाँ हुनुहुन्छ,' ती अधिकारीले भने, 'मन्त्रीसँग कुरा गर्दा उनीहरू फेरिने र मन्त्रीलाई भनेर मात्र काम नहुने भएकाले प्रधानमन्त्री तहमै आफ्ना विषयमा निर्णय हुनुपर्ने उहाँको अडान छ।'
यस्तै शहरी विकास मन्त्री सीता गुरूङले महानगरका प्रशासकीय अधिकृत काठमाडौं आइसकेका कारण छिट्टै वार्ता गरेर समस्या हल गर्ने बताइन्।
'यो ठेक्का परिवर्तन नेपाललाई शहरी विकास मन्त्रालयले दिएको हो,' मन्त्री गुरूङले भनिन्, 'हामी उहाँहरूसँग कुराकानी गरी फोहोर उठाउन समेत पत्राचार गर्ने छौं।'
शहरी विकास मन्त्रालयले परिवर्तन नेपालसँग भिआइपी एरियाको फोहोर उठाउन र सरसफाइ गर्न ६७ लाख रुपैयाँ रकममा सम्झौता गरेको मन्त्री गुरूङले बताइन्।
परिवर्तन नेपाल नामक संस्थाले राष्ट्रपति भवन, प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रीहरूको निवास र सिंहदरबार क्षेत्रको फोहोर उठाउने र सरसफाइ गर्ने काम गर्छ।
फोहोर व्यवस्थापन समितिको संयोजक शहरी विकास मन्त्री हुने र त्यसको सदस्य सचिव महानगरका प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत रहने व्यवस्था छ। समिति बैठकको एजेण्डा सदस्य सचिवले तय गर्ने प्रावधान छ।
यस्तै महानगरका प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत वसन्त अधिकारी पनि मन्त्रालयसँग कुराकानी गरिरहेको र छिट्टै नै फोहोर मैला व्यवस्थापन गर्ने विषयमा बैठक बस्ने बताउँछन्।
पनिः
उपमेयर र वडाध्यक्षलाई नै थाहा नदिई सिंहदरबारको फोहोर नउठाउने मेयर बालेनको एकल निर्णय
सिंहदरबारको फोहोर नउठाउन बालेन शाहले उठाएका १४ विषयको शल्यक्रिया
बालेन शाहको अराजकता
काठमाडौंका मेयरको अभिव्यक्ति अराजक, सरकारले ध्यानाकर्षण गराउँछ- सरकार प्रवक्ता
मेयर बालेन गृहमन्त्री आउने भएमात्र बैठक बसौं भन्नुहुन्छ: सहरी मन्त्री गुरूङ
सबै तस्बिरहरू: नवीनबाबु गुरूङ/सेतोपाटी।
