अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पका ज्वाइँ तथा पहिलो कार्यकालका वरिष्ठ सल्लाहकार जारेड कुश्नरले खाडी मुलुकसँगको सम्बन्ध प्रयोग गरेर अमेरिकी विदेश नीतिलाई प्रभावित पारेको र त्यसबाट व्यक्तिगत आर्थिक लाभ लिएको आरोप सार्वजनिक भएको छ।
खोज पत्रकार म्याथ्यु कोलको नयाँ पुस्तक ‘प्रिन्सेस एन्ड थिभ्स’ मा गरिएको दाबी अनुसार, संयुक्त अरब इमिरेट्स (यूएई) का राष्ट्रपति मोहम्मद बिन जायदले कुश्नरमार्फत अमेरिकी सरकारको मध्यपूर्व नीतिमा प्रभाव जमाउन खोजेका थिए। त्यस क्रममा कुश्नरको पहुँच यूएई र साउदी अरब सरकारसँग सम्बन्धित अर्बौं डलरका बैंक खातासम्म पुगेको पुस्तकमा उल्लेख छ भनेर द न्युयोर्क टाइम्सले सो पुस्तकको समीक्षामा लेखेको छ।
यी आरोप सत्य प्रमाणित भए अमेरिकी विदेश नीति विदेशी शक्तिको स्वार्थ र निजी आर्थिक लाभसँग जोडिएको गम्भीर उदाहरण हुनेछ। त्यसैले अमेरिकी संसदले यसबारे विस्तृत छानबिन गर्नुपर्ने माग समेत उठेको छ।
तर पुस्तकका कतिपय महत्त्वपूर्ण दाबी अज्ञात स्रोतमा आधारित छन्। कुश्नरले पुस्तकका आरोप अस्वीकार गरेका छन्। उनका वकिलले ती आरोपलाई ‘झुटा, पागलपनपूर्ण र मानहानिकारक’ भन्दै कानुनी कारबाहीको चेतावनी दिएका छन्।
यूएईको रणनीति र कुश्नरसँगको सम्बन्ध
पुस्तकका अनुसार यूएईका राष्ट्रपति बिन जायद मध्यपूर्वमा आफ्नो देशको प्रभाव विस्तार गर्न ठूलो धनराशि खर्च गर्न तयार थिए। उनको उद्देश्य राजनीतिक इस्लामको प्रभाव घटाउनु, इरानलाई नियन्त्रणमा राख्नु र क्षेत्रीय सरकारहरूलाई आफ्नो स्वार्थअनुकूल बनाउनु थियो।
सन् २०१० र २०११ को अरब विद्रोहलाई तत्कालीन अमेरिकी राष्ट्रपति बाराक ओबामाले समर्थन गर्नु तथा सन् २०१५ मा इरानसँग आणविक सम्झौता गर्नु बिन जायदको क्षेत्रीय रणनीतिका लागि चुनौती बनेको पुस्तकमा उल्लेख छ।
त्यसपछि उनले अमेरिकी राजनीतिमा प्रभाव जमाउने प्रयास गरेको कोलको दाबी छ। पुस्तक अनुसार सन् २०१६ को अमेरिकी राष्ट्रपति निर्वाचनमा हिलारी क्लिन्टनको चुनावी अभियानमा अवैध रूपमा ३५ लाख डलर पुर्याउन उनले बिचौलियाहरू प्रयोग गरेका थिए।
क्लिन्टन पराजित भएपछि यूएईले ट्रम्पको नयाँ सरकारसँग सम्बन्ध विस्तार गर्न खोज्यो। त्यस क्रममा राजनीतिक सल्लाहकार जर्ज नाडर, ट्रम्पका पूर्व प्रमुख आर्थिक सहयोगी इलियट ब्रोइडी र घरजग्गा व्यवसायी थोमस बाराकजस्ता व्यक्तिमार्फत कुश्नरसम्म पहुँच बनाइएको पुस्तकमा उल्लेख छ।
ट्रम्पले कुश्नरलाई वरिष्ठ सल्लाहकार नियुक्त गरेका थिए। मध्यपूर्वमा स्थायी शान्ति स्थापना गर्ने जिम्मेवारी समेत पाएका कुश्नर निर्वाचित अधिकारी थिएनन्। तर उनलाई अमेरिकी सरकारको उच्च तहको गोप्य सूचनामा पहुँच थियो।
अर्बौं डलरको बैंक खाता
पुस्तकका सबैभन्दा गम्भीर आरोप कुश्नरको पहुँचमा रहेको भनिएका बैंक खाता सम्बन्धी छन्।
कोलका अनुसार, सन् २०१७ मा नेदरल्यान्ड्सको सैन्य गुप्तचर इकाइले रुसी एजेन्टहरूसँग कुश्नरको आइफोनभित्रका स्क्रिनसट रहेको पत्ता लगाएको थियो। त्यसपछि गरिएको अनुसन्धानमा यूएईमा रहेको ७५ करोड डलरको बैंक खातासम्म कुश्नरको पहुँच रहेको भेटिएको पुस्तकमा दाबी छ।
उक्त रकम अजरबैजान हुँदै सम्पत्ति शुद्धीकरण गरेर ल्याइएको र त्यसको मूल स्रोत यूएई तथा साउदी अरब सरकार रहेको कोलको दाबी छ। उक्त खाता लिबिया लगायतका देशमा गोप्य सैन्य गतिविधि सञ्चालन गर्न प्रयोग भएको हुन सक्ने पुस्तकमा उल्लेख छ।
सन् २०१८ को वसन्तसम्ममा कुश्नरका लागि इसराइलको केन्द्रीय बैंकमा रहेको अर्को खातामा करिब एक अर्ब डलर सारिएको पनि पुस्तकमा दाबी गरिएको छ। उक्त रकम कुश्नरको व्यक्तिगत लाभका लागि छुट्ट्याइएको स्रोतले आफूलाई बताएको कोल लेख्छन्।
यद्यपि कुश्नरले ती रकम प्रयोग गरे कि गरेनन् र तत्कालीन राष्ट्रपति ट्रम्पलाई यस व्यवस्थाबारे जानकारी थियो कि थिएन भन्ने स्पष्ट नभएको पुस्तकले स्वीकार गरेको छ।
इसराइल र मध्यपूर्व नीतिमा प्रभाव
कुश्नरले यूएईसँग निकट सम्बन्ध राख्नुको राजनीतिक कारण पनि थियो। उनले प्यालेस्टिनीहरूलाई अलग राखेर इसराइल र अरब मुलुकबीच सम्बन्ध सामान्य बनाउने ट्रम्प प्रशासनको योजनामा काम गरेका थिए।
यूएई सहितका केही अरब मुलुकले इसराइललाई मान्यता दिने प्रक्रिया अघि बढाएका थिए। साउदी अरबले पनि इसराइललाई मान्यता दिने सम्भावना नजिक पुगेको थियो। तर सन् २०२३ अक्टोबर ७ मा हमासले इसराइलमाथि गरेको आक्रमणपछि त्यो प्रक्रिया अवरूद्ध भयो।
कोलका अनुसार, बिन जायदले कुश्नरसँगको सम्बन्धमा गरेको लगानीको प्रतिफल मध्यपूर्वमा अमेरिकी नीतिलाई आफ्नो स्वार्थ अनुकूल बदल्नु थियो। त्यसमा इरानमाथिको दबाब र अन्ततः आक्रमणसम्मको विषय जोडिएको पुस्तकको तर्क छ।
यी आरोप प्रमाणित भए विदेशी सरकारको स्वार्थका लागि अमेरिकी विदेश नीति प्रयोग भएको मात्र होइन, निजी आर्थिक लाभका लागि सरकारी जिम्मेवारी दुरुपयोग भएको प्रश्न पनि उठ्नेछ।
छानबिनको माग
कुश्नरको परिवारलाई कतारबाट पनि आर्थिक लाभ पुगेको पुस्तकमा उल्लेख छ। साउदी अरब र यूएईले नाकाबन्दी लगाएको तथा आक्रमणको धम्की दिएको कतारले कुश्नरको प्रभावलाई सन्तुलनमा राख्न खोजेको हुन सक्ने कोलको तर्क छ।
कतारको सार्वभौम सम्पत्ति लगानी गर्ने एउटा कोषले न्युयोर्कस्थित गगनचुम्बी भवनमा कुश्नर परिवारको एक अर्ब ८० करोड डलरको असफल लगानीबाट उत्पन्न संकट टार्न सहयोग गरेको थियो।
पुस्तकका दाबी अपूर्ण र विवादित भए पनि तिनको गम्भीरताका कारण अमेरिकी संसद्ले तत्काल विस्तृत अनुसन्धान गर्नुपर्ने तर्क गरिएको छ।
लोकतान्त्रिक व्यवस्थामा विदेश नीति सार्वजनिक हितका आधारमा सञ्चालन हुन्छ कि विदेशी शासक र सत्तानिकट व्यक्तिको निजी आर्थिक स्वार्थ अनुसार भन्ने प्रश्न यस प्रकरणको केन्द्रमा छ। आरोप प्रमाणित भए कुश्नरको व्यक्तिगत आचरणमा मात्र होइन, अमेरिकी सरकारको जबाफदेहिता र लोकतान्त्रिक संस्थामाथि पनि गम्भीर प्रश्न उठ्नेछ।
(विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चार माध्यमहरूको सहयोगमा तयार पारिएको)
