वर्षौंदेखि लाभांश नदिए पनि जलविद्युत कम्पनीमा किन आकर्षित छन् लगानीकर्ता?

सेतोपाटी बिजनेस

काठमाडौं, असोज २१

नेपालको सेयर बजारमा जलविद्युत कम्पनीको संख्या दिनप्रतिदिन बढ्दै गएको छ।

स्थानीय बासिन्दादेखि सर्वसाधारणसम्मलाई लगानीको अवसर दिने उद्देश्यले सुरू गरिएको सेयर निस्कासनको अभ्यासले अहिले जलविद्युत समूहलाई नेप्सेको सबैभन्दा ठूलो समूह बनाइसकेको छ।

तर कम्पनीको संख्या र बजारमा उपस्थिति बढिरहँदा लगानीकर्ताले पाउने प्रतिफल त्यस अनुसार बढ्न सकेको छैन। नेप्सेमा सूचीकृत १११ जलविद्युत कम्पनीमध्ये ६४ वटाले अहिलेसम्म लगानीकर्तालाई लाभांशका रूपमा कुनै प्रतिफल दिन सकेका छैनन्।

स्थानीय स्तरमा उपलब्ध स्रोतसाधनको उपयोगबाट हुने लाभ स्थानीय बासिन्दाले पनि पाउन सकून् भन्ने उद्देश्यले जलविद्युत लगायत क्षेत्रमा सेयरमार्फत स्थानीय सहभागिता बढाउने नीति अघि सारिएको थियो। यही नीति अनुसार करिब डेढ दशकअघि जलविद्युत कम्पनीहरूले आयोजना प्रभावित स्थानीय र सर्वसाधारणलाई सेयर जारी गर्न थाले।

यसको सुरूआत २०६७ सालमा चिलिमे जलविद्युत आयोजनाबाट भयो। चिलिमेले आयोजना प्रभावित स्थानीयसँगै सर्वसाधारणलाई सेयर जारी गरेपछि जलविद्युत आयोजनामा स्थानीय सहभागिताको अभ्यास विस्तार हुँदै गयो।

कम्पनीले लगानीकर्तालाई केही वर्ष छाडेर हालसम्म वार्षिक १५ प्रतिशतदेखि ७० प्रतिशतसम्म लाभांश वितरण गरेको छ।

स्थानीयलाई सेयर दिने व्यवस्था विस्तार हुँदै जाँदा अहिले नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (नेप्से) मा सबभन्दा धेरै कम्पनी सूचीकृत भएको समूह जलविद्युत बनेको छ। हाल नेप्सेमा १११ वटा जलविद्युत कम्पनी सूचीकृत छन्। संख्याका हिसाबले यो अन्य समूहभन्दा निकै ठूलो हो।

बजार पुँजीकरणका आधारमा पनि जलविद्युत क्षेत्रको हिस्सा उल्लेख्य छ। यो समूह समग्र बजार पुँजीकरणमा दोस्रो स्थानमा छ।

पहिलो स्थानमा रहेको वाणिज्य बैंक समूहको बजार पुँजीकरण ११ खर्ब ४३ अर्ब रूपैयाँ छ भने जलविद्युत समूहको करिब आठ खर्ब रूपैयाँ छ।

तर जलविद्युत कम्पनीको संख्या र बजारमा रहेको हिस्सा ठूलो भए पनि लगानीकर्ताले पाउने प्रतिफलको अवस्था त्यति उत्साहजनक देखिँदैन। मूल्य बढ्दा सेयर बेचेर हुने आम्दानीबाहेक धेरै कम्पनीले लगानीकर्तालाई लाभांशमार्फत नियमित प्रतिफल दिन सकेका छैनन्।

सूचीकृतमध्ये ६४ जलविद्युत कम्पनीबाट लगानीकर्ताले लाभांशका रूपमा कुनै प्रतिफल पाउन सकेका छैनन्। यीमध्ये १३ वटा कम्पनी सूचीकृत भएको धेरै समय भएको छैन।

बाँकी ५१ कम्पनीमध्ये केहीको सेयर कारोबार भएको पनि एक दशकभन्दा बढी भइसकेको छ। तैपनि लामो समयदेखि बजारमा कारोबार भइरहेका कम्पनीले समेत नियमित लाभांश दिन सकेका छैनन्।

बजारमा दुई दशकदेखि कारोबार भइरहेका केही जलविद्युत कम्पनीले अहिलेसम्म एकपटक मात्रै लाभांश दिएको देखिन्छ। कतिपय कम्पनीले वर्षौंको अन्तरालपछि लाभांश दिएका छन्। दिँदा पनि दुई प्रतिशतदेखि १० प्रतिशतभन्दा कम दरमा वितरण गरेका उदाहरण छन्।

लाभांश नदिएका वा निकै कम दिएका कम्पनीको सेयर पनि विगतमा उच्च मूल्यमा कारोबार हुन्थ्यो। त्यस्ता कम्पनीमा लगानीकर्ताको प्रतिफल मुख्यतः सेयर मूल्यमा हुने उतारचढावमा निर्भर थियो।

तुलनात्मक रूपमा कम पुँजी भएका जलविद्युत कम्पनीको बजारमा कारोबार हुने सेयरको संख्या पनि कम हुने भएकाले मूल्यमा तीव्र उतारचढाव देखिन्थ्यो। यही कारण केही कम्पनीको सेयर मूल्य बढ्दा लगानीकर्ताको आकर्षण पनि बढ्थ्यो।

पछिल्लो समय भने कमजोर वित्तीय अवस्था भएका कम्पनीको सेयर मूल्यमा पनि दबाब देखिएको छ।

अहिले नेप्सेमा सूचीकृत कुनै पनि जलविद्युत कम्पनीको सेयर मूल्य एक हजार रूपैयाँभन्दा माथि छैन। यसले जलविद्युत क्षेत्रमा कम्पनीको संख्या बढे पनि लगानीकर्ताले खोज्ने नियमित प्रतिफल पाइरहेको देखिँदैन।

हेर्नुहोस् कुन जलविद्युत कम्पनीको सेयर नेप्सेमा कहिले सूचीकृत भएको थियो—

कम्पनी	सेयर सूचीकरण मिति
सान्जेन हाइड्रोपावर	साउन २०७६
रसुवागढी हाइड्रो	साउन २०७६
अप्पर तामाकोशी	पुस २०७५
मध्य भोटेकोशी जलविद्युत	मंसिर २०७८
दोर्दी खोला जलविद्युत	असार २०७९
दिश्यश्वरी हाइड्रोपावर	फागुन २०७३
न्यादी हाइड्रोपावर	भदौ २०७३
खानी खोला हाइड्रो	पुस २०७३
घलेम्दी हाइड्रो	फागुन २०७५
हिमालय उर्जा	वैशाख २०७६
आँखु खोला जलविद्युत	पुस २०७५
भिजन लुम्बिनी उर्जा	जेठ २०७६
हिमालयन पावर पार्टनर	साउन २०७४
जोशी हाइड्रोपावर	पुस २०७५
बाराही हाइड्रोपावर	पुस २०७९
माउन्टेन हाइड्रो नेपाल	चैत २०७५
पञ्चकन्या माइ हाइड्रोपावर	असोज २०७५
युनियन हाइड्रोपावर	जेठ २०७६
राप्ति हाइड्रो एण्ड जनरल कन्स्ट्रक्सन	भदौ २०७९
हिमाल दोलखा हाइड्रोपावर	माघ २०७६
माया खोला हाइड्रोपावर	फागुन २०७९
शिव श्री हाइड्रोपावर	कात्तिक २०७७
अप्पर सोलु हाइड्रो	साउन २०७९
इष्टर्न हाइड्रोपावर	मंसिर २०७९
अप्पर स्याँङ्गे हाइड्रोपावर	साउन २०८०
ग्रिन लाइफ हाइड्रोपावर	चैत २०७८
रिभर फल्स हाइड्रोपावर	चैत २०७७
बुद्ध भूमी हाइड्रोपावर	माघ २०७८
त्रिशुली जलविद्युत	कात्तिक २०८०
भुगोल इनर्जी डेभलपमेन्ट	जेठ २०८०
शुभम पावर	चैत २०७९
लिबर्टी इनर्जी कम्पनी	असोज २०७७
हिमालयन हाइड्रोपावर	साउन २०७९
तेह्रथुम पावर कम्पनी	कात्तिक २०७८
बलेफी हाइड्रोपावर कम्पनी	जेठ २०७९
सयपत्री हाइड्रो	असोज २०७९
पिपुल्स पावर कम्पनी	असोज २०७९
सामलिङ पावर कम्पनी	मंसिर २०७८
स्वेत गंगा हाइड्रोपावर	साउन २०७९
एशियन हाइड्रोपावर	चैत २०७९
पिपुल्स हाइड्रोपावर	मंसिर २०७९
मोलुङ हाइड्रोपावर	चैत २०७९
थ्री स्टार हाइड्रोपावर	साउन २०८०
मकर जितु माया हाइड्रोपावर	वैशाख २०८०
माथिल्लो मैलुङ हाइड्रोपावर	कात्तिक २०८०
मोदी इनर्जी लिमिटेड	असार २०८०
रावा इनर्जी	असार २०८०
डोल्टी पावर	जेठ २०८०
मेन्छिम हाइड्रोपावर	जेठ २०८०
मनकामना इन्जिनियरिङ हाइड्रोपावर	असोज २०८०
चिरख्वा हाइड्रो	पुस २०८०
अप्पर लोहोरो	असोज २०८०
माइ खोला हाइड्रो	जेठ २०८०
टक्सार पिखुवा	असार २०८३
भुजुङ हाइड्रो	चैत २०८२
हिम स्टार उर्जा	भद २०८२
माबिलुङ इनर्जी	मसिंर २०८२
दरम खोला हाइड्रो	कातिक २०८२
सोलु हाइड्रो	चैत २०८२
कालिन्चोक हाइड्रो	जेठ २०८३
सुपर खुदी हाइड्रो	चैत २०८२
सूर्यकुण्ड हाइड्रो	चैत २०८२
अपोलो हाइड्रो	असार २०८३
माउन्ट एभरेष्ट पावर	असार २०८४
शिखर पावर	वैशाख २०८३
याम्बलिङ हाइड्रो	असार २०८३