सुनसरीको इटहरी उपमहानगरपालिकाले आगामी आर्थिक वर्ष २०८३/८४ का लागि २ अर्ब ५२ करोड २८ लाख ७० हजार रुपैयाँको बजेट प्रस्ताव गरेको छ।
बुधबार उपप्रमुख संगीता चौधरीले सार्वजनिक गरेको बजेटमा दीर्घकालीन खानेपानी आयोजना, करको दायरा विस्तार, स्वास्थ्य, शिक्षा, डिजिटल सेवा, खेलकुद तथा पूर्वाधार विकासलाई प्रमुख प्राथमिकतामा राखिएको छ।
उपमहानगरपालिकाको १८ औं नगरसभामा प्रस्तुत नीति, कार्यक्रम तथा बजेटमा कुल बजेटको ५१.३२ प्रतिशत अर्थात् १ अर्ब २९ करोड ४६ लाख रुपैयाँ पुँजीगत खर्चमा विनियोजन गरिएको छ।
चालु खर्चतर्फ ९४ करोड ८३ लाख ७० हजार रुपैयाँ छुट्याइएको छ, जुन कुल बजेटको ३७.५९ प्रतिशत हो।
वित्तीय व्यवस्थाअन्तर्गत साँवा तथा ब्याज भुक्तानीका लागि १ करोड २४ लाख रुपैयाँ र विषयगत क्षेत्रका कार्यक्रमका लागि २६ करोड ७५ लाख रुपैयाँ विनियोजन गरिएको छ।
बजेट वक्तव्यमा उत्पादन र आयआर्जनमार्फत गरिबी न्यूनीकरण, सहभागितामूलक विकास, गुणस्तरीय पूर्वाधार निर्माण, शिक्षा–स्वास्थ्यमा नागरिकको पहुँच तथा वित्तीय सुशासनलाई बजेटको मुख्य उद्देश्यका रूपमा उल्लेख गरिएको छ।
उपमहानगरपालिकाले आगामी आर्थिक वर्षमा आन्तरिक राजस्वबाट ५६ करोड ३० लाख ४० हजार रुपैयाँ उठाउने लक्ष्य राखेको छ। संघीय सरकारबाट समानीकरण, सशर्त, विशेष तथा राजस्व बाँडफाँटमार्फत विभिन्न अनुदान आउने अनुमान गरिएको छ।
प्रदेश सरकारबाट समानीकरण तथा सशर्त अनुदान, प्रदेश राजस्व बाँडफाँट र मालपोत राजस्वसमेत बजेटको स्रोतका रूपमा राखिएको छ। नगर विकास कोषबाट ८ करोड ८० लाख रुपैयाँ ऋण लिने प्रस्ताव पनि बजेटमा समेटिएको छ।
उपमहानगरपालिकाले करको दर बढाउनेभन्दा करको दायरा विस्तार गर्ने नीति लिएको जनाएको छ।
इटहरीको खानेपानी समस्या समाधानका लागि एसियाली विकास बैंकको सहयोगमा एकीकृत खानेपानी तथा सरसफाइ आयोजना सञ्चालन गर्ने तयारी गरिएको छ।
नेपाल सरकारको अनुदान तथा ऋण, इटहरी उपमहानगरपालिका र इटहरी खानेपानी उपभोक्ता संस्थाको साझेदारीमा आयोजना सञ्चालन गर्ने योजना छ। चालु आर्थिक वर्षमै ठेक्का प्रक्रिया अन्तिम चरणमा पुगेको र आगामी आर्थिक वर्षदेखि आयोजना सञ्चालनमा आउने बजेट वक्तव्यमा उल्लेख छ।
आयोजनामा स्थानीय सरकारको सहभागिताका लागि आवश्यक रकम जुटाउन उपमहानगरपालिका र इटहरी खानेपानी उपभोक्ता संस्थाबीच सम्झौता गरी नगर विकास कोषसँग ऋण माग्ने प्रस्ताव बजेटमा राखिएको छ।
उपमहानगरपालिकाले सूचना प्रविधिमा आधारित सेवा विस्तारका लागि १ करोड रुपैयाँ विनियोजन गरेको छ। नगरका प्रमुख चोकमा निःशुल्क वाइफाइ जोन विस्तार गर्ने, वडा कार्यालय तथा महत्त्वपूर्ण स्थानमा इन्टरनेट पहुँच बढाउने र मोबाइल एपमार्फत सेवा प्रवाहलाई प्रभावकारी बनाउने योजना छ।
नगरपालिकाका सबै अभिलेख, दस्तावेज र तथ्यांकलाई डिजिटल माध्यममा सुरक्षित राख्ने, डिजिटल नागरिक बडापत्र राख्ने तथा सबै वडा कार्यालयलाई नगर सरकारको वेबसाइटसँग जोड्ने लक्ष्य लिइएको छ।
डिजिटल साक्षरता, ई–गभर्नेन्स, स्मार्ट शिक्षा, साइबर सुरक्षा र सूचना प्रविधिमा आधारित उद्यमशीलता विकासका कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने पनि बजेटमा उल्लेख छ।
स्वास्थ्य क्षेत्रमा ७ करोड रुपैयाँ विनियोजन गरिएको छ। उपप्रमुख प्रजनन स्वास्थ्य कार्यक्रमअन्तर्गत महिलामा आङ खस्ने समस्या, पाठेघरको मुखको क्यान्सर, स्तन क्यान्सर तथा प्रसूति फिस्टुलासम्बन्धी परीक्षण र उपचारका लागि वडा तहमा घुम्ती शिविरलाई निरन्तरता दिइनेछ।
गर्भवती महिलाका लागि स्वास्थ्य चौकीबाट एएनसी प्रोफाइल निःशुल्क गर्ने, स्वास्थ्य चौकीमा आवश्यक औषधि, प्रयोगशाला सामग्री र उपकरणको व्यवस्था गर्ने योजना छ।
वडा तहमा सामुदायिक नर्सिङ घरदैलो कार्यक्रममार्फत परिवारको स्वास्थ्य प्रोफाइल तयार गरिनेछ। गर्भवती, सुत्केरी, बालबालिका, ज्येष्ठ नागरिक तथा दीर्घरोगीको नियमित स्वास्थ्य परीक्षण र औषधि उपलब्ध गराउने भनिएको छ।
मिर्गौला प्रत्यारोपण, डायलाइसिस, मेरुदण्ड पक्षघात तथा क्यान्सरजस्ता गम्भीर रोगका बिरामीलाई मासिक उपचार खर्च उपलब्ध गराउने कार्यक्रमलाई निरन्तरता दिइनेछ। इटहरी अस्पतालको पूर्वाधार, जनशक्ति, फार्मेसी सेवा र अन्य सेवा विस्तारका लागि थप अनुदान दिने उल्लेख छ।
नगरवासीका लागि निःशुल्क एम्बुलेन्स तथा शववाहन सेवा पनि निरन्तर रहने बजेटमा उल्लेख छ।
इटहरीले शिक्षा क्षेत्रमा ४ करोड ५० लाख रुपैयाँ विनियोजन गरिएको छ। विद्यार्थी संख्या कम भएका तथा भौगोलिक सेवा क्षेत्र कमजोर रहेका विद्यालयलाई नक्सांकनका आधारमा डाउनसाइज, मर्ज वा मातृ विद्यालयमा समायोजन गर्ने नीति लिइएको छ।
सामुदायिक विद्यालयका विद्यार्थीको आवतजावत सहज बनाउन लागत साझेदारीमा स्कुल बस सञ्चालन गर्ने, विद्युत्, इन्टरनेट र खानेपानी महसुलका लागि अनुदान दिने योजना छ।
आगामी शैक्षिक सत्रदेखि हरेक हप्ताको एक दिन सामुदायिक विद्यालयमा सीप, उद्यमशीलता, खेलकुद, संगीत, भाषा, कला, साहित्य तथा नेतृत्व विकासका गतिविधि सञ्चालन गर्ने गरी ‘फ्राइडे फर फ्युचर’ कार्यक्रम सुरू गरिनेछ।
कक्षा ६ देखि ८ सम्म ‘इटहरीको सेरोफेरो’ स्थानीय पाठ्यक्रम र कक्षा १ देखि ५ सम्म थारु भाषाको पाठ्यपुस्तक विकास गरी लागू गर्ने योजना छ।
कक्षा १२, एसइई, कक्षा ८ र कक्षा ५ को अन्तिम परीक्षामा उत्कृष्ट नतिजा ल्याउने एक छात्रा र एक छात्रलाई पुरस्कृत गर्ने व्यवस्था मिलाइनेछ।
युवा तथा खेलकुद क्षेत्रमा १ करोड ५० लाख रुपैयाँ विनियोजन गरेको उपमहानगरले सामुदायिक विद्यालयका विद्यार्थीलाई लक्षित गरी स्कुल ओलम्पिक सञ्चालन गर्ने, नगर खेलकुद विकास समिति गठन गर्ने तथा मेयर कपलगायत विभिन्न खेल प्रतियोगिता सञ्चालन गर्ने योजना छ।
पूर्वाधारतर्फ इटहरीको बाहिरी चक्रपथको सम्भाव्यता अध्ययन तथा विस्तृत परियोजना प्रतिवेदन तयार गर्ने कामलाई प्राथमिकता दिइने उल्लेख छ। इटहरीको समग्र विकासका लागि मास्टर प्लान तयार गर्ने योजना पनि बजेटमा समेटिएको छ।
