राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) ले 'प्राइमरी चुनाव' नगरी प्रतिनिधि सभाको प्रत्यक्ष तर्फको टिकट वितरण गरेको छ।
राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीले स्थापनाको क्रममा नै प्राइमरी निर्वाचनबाट उम्मेदवार छनोटको व्यवस्था गर्ने घोषणा गरेको थियो। अर्थात् कार्यकर्ताले मतदानबाट उम्मेदवार छान्ने विधि अपनाउने सार्वजनिक उद्घोष गरेको थियो।
रास्वपाले फागुन २१ गते हुने प्रतिनिधि सभा निर्वाचनका लागि समानुपातिकतर्फ उम्मेदवार छनोटका लागि प्राइमरी चुनाव गराएको थियो। तर मोबाइल एपमा भएको मतदानमा सबभन्दा धेरै मत ल्याएका कतिपय व्यक्तिहरूलाई समानुपातिकको बन्दसूचीबाट बाहिर राखिएको थियो भने कतिपयलाई सूचीको पुछारमा पारिएको थियो।
आदिवासी र दलित क्लष्टरमा सबभन्दा धेरै मत ल्याउने व्यक्तिलाई छुटाइएको थियो भने खस आर्य समूहमा सबभन्दा धेरै मत ल्याएकी रञ्जु दर्शनाको नाम पुछारमा राखिएको थियो।
दलित क्लष्टरमा सबभन्दा धेरै मत ल्याएका विजय जैरूलाई रास्वपाले विरोधपछि सूचीमा समेटेको थियो। जबकि खस आर्य समूहमा सबभन्दा धेरै मत ल्याएकी रञ्जु दर्शनाको नाम बन्दसूचीबाटै हटाइएको थियो।
रास्वपाले प्राइमरी चुनावको मतभार ५० प्रतिशत र बाँकी ५० प्रतिशत मतभार राजनीतिक निकटता, क्रियाशीलता र नेतृत्व क्षमताको प्रस्तुति लगायतका शीर्षकमा छुट्याएको थियो। तर उम्मेदवार छनोटमा मतभारभन्दा अन्य शीर्षकको मत हाबी भएपछि विवाद भएको थियो।
विगतमा काठमाडौंको मेयरको चुनाव लडेकी र विवकशील पार्टीबाट विभिन्न आन्दोलन गरेर उदाएकी रञ्जु दर्शनालाई राजनीतिक नेतृत्व क्षमतामा कम मत दिइएको थियो। जसका कारण उनी बन्दसूचीको पुछारमा समेटिएकी थिइन्।
रास्वपाले समानुपातिक तर्फको बन्दसूचीमा प्रश्न उठेपछि प्रत्यक्ष तर्फको टिकट वितरण गर्दा प्राइमरी चुनावलाई थप पारदर्शी र विश्वसनीय बनाउनुको साटो विधि नै परिवर्तन गरेको हो।
रास्वपाले प्राइमरी चुनावबाट उम्मेदवार छनोट गर्ने/नगर्ने नखुलाउँदै सभापति रवि लामिछाने निकट रहेका दीपक बोहोराले कञ्जनपुर–२ बाट सर्वसम्मत सिफारिस भएको सार्वजनिक गरेका थिए। जबकि त्यतिबेलासम्म रास्वपाले उम्मेदवार कसरी छनोट गर्ने भन्नेसम्म पनि तय गरेको थिएन। बोहोराको उम्मेदवारीबारे समाचार सार्वजनिक भएपछि रास्वपाले विज्ञप्ति जारी गर्दै प्रचारप्रसार रोक्न आग्रह गरेको थियो।
त्यसको भोलिपल्ट पुस २५ गते मात्र रास्वपाले उम्मेदवार छनोट समिति बनाएको थियो।
उपसभापति स्वर्णिम वाग्ले नेतृत्वको नेतृत्वमा शिशिर खनाल, सोबिता गौतम र बोधनारायण श्रेष्ठ रहेको केन्द्रिकृत उम्मेदवार छनोट समिति बनायो। उक्त समितिले ‘गुगल फर्म’ मार्फत् आकांक्षीको विवरण संकलन गरेको थियो। त्यसपछि जिल्ला र प्रदेश कमिटीसँग आकांक्षीहरूबारे विवरण संकलन गरेको थियो।
उम्मेदवार छनोट समितिका संयोजक तोकिएका स्वर्णिम वाग्लेले आकांक्षीबारे राय सुझाव लिइएको र राजनीतिक सक्रियता भए/नभएको विषयमा आफूले जाँचेको बताए।
‘उम्मेदवारी केन्द्रिकृत थियो। ७५० जनाले उम्मेदवारी दिए। डोल्पामा कसले उम्मेदवारीको दाबेदारी गर्यो भन्ने डोल्पालाई नै थाहा थिएन। त्यसैले यी यी लड्न इच्छुक भनेका छन्। प्रदेश र जिल्लालाई के थाहा छ। सबल र दुर्बल पक्ष के छ। दल चाहर्ने राजनीतिक पृष्ठभूमि के छ। सामाजिक पृष्ठभूमी सबै हेरेर पठाउन भन्यौँ,’ उम्मेदवार छनोटको प्रक्रियाबारे वाग्लेले भने, ‘हामीले संगठनमा सक्रियता हेर्यौँ। सक्रिय मानिस चिन्छौँ। को मान्छे राम्रो/नराम्रो भन्ने भन्ने सचिवालयको स्वविवेकमा निर्णय गर्यौँ।’
रास्वपाले यसपटक उम्मेदवार छनोटमा अपनाएको विधिले उम्मेदवार बन्ने चाहने कार्यकता र आकांक्षीलाई नेताहरूतर्फ फर्कने विधि स्थापित गर्यो। जबकि रास्वपाले उम्मेदवार बन्न चाहने आकांक्षीलाई जनता र पार्टी सदस्यतर्फ फर्कनुपर्ने विधि स्थापित गर्ने दाबी गरेको थियो।
रास्वपाले अन्य दलहरूले जस्तै टिकट वितरण सभापति रवि लामिछाने र प्रधानमन्त्रीका उम्मेदवार बालेन शाहको तजबिजीमा गरेको हो। रास्वपा उपसभापति स्वर्णिम वाग्लेले आइतबारको केन्द्रीय समिति बैठकमै टिकट वितरण गर्न सभापति रवि लामिछानेले ‘भिटो प्रयोग गर्ने’ बताएका थिए।
‘सर्वाधिकार अथवा विशेषाधिकार सचिवालयमार्फत् हाम्रो सभापतिले ‘एक्सरसाइज’ गर्नुहुन्छ,' वाग्लेले बैठकमा भने, ‘त्यो डिफ्याक्टो भिटो नै छ। मनोनयन पत्रमा उहाँले नै सही गर्ने हो। उहाँले गर्न नचाहेको मान्छे पास हुँदैन।’
वाग्लेले केन्द्रीय समिति बैठकमा टिकट वितरण जटिल भएको बताएका थिए।
‘आकांक्षी धेरै हुने। म पर्नु परिहाल्छ नि भन्ने दाबी सबैको हुने। तर हामीले बनाएको क्राइटएरिया अनुसार कतिपय जाजय साथीहरू छुट्नु भएको छ,’ वाग्लेले समितिमा भनेका थिए, ‘शीर्ष नेतृत्व, महामन्त्री उपसभापति, बालेनजीको टिम सबैलाई संलग्न तयार गरेर लिस्ट तयार गरेका छौँ।’
उपसभापति वाग्लले प्राइमरी चुनाव गर्न नसक्नुको ३ वटा कारण रहेको औंल्याए।
पहिलो, वाग्लेका अनुसार समानुपातिक उम्मेदवार छनोटमा प्राइमरीमा मत कम खसेका कारण यसपटक रास्वपाले प्रत्यक्षतर्फ प्राइमरी चुनाव गराउन सकेन।
‘दुई लाख ५७ हजार सदस्य भएको पार्टीमा जम्मा २६ हजार मत खस्यो,’ वाग्लले भने, ‘२६ हजार भनेको १० प्रतिशत मात्र भयो। धेरै मत ल्याउनेले १५ हजार ल्याउनेले धेरै ल्याएको देखियो।’
मत कम खसेका कारण त्यसको वैधता प्रतिशत कम भएको वाग्लेले जिकिर गरे।
‘हामीले ७५ प्रतिशत मतदान भएको भए सबभन्दा धेरै मत ल्याउनेलाई ५० नम्बर दिने भनेका थियौँ। ५० देखि ७५ प्रतिशत मत खसेको अवस्थामा ४० नम्बर दिने। २५ देखि ५० लाई ३० नम्बर दिने भनेका थियौँ,’ वाग्ले भने, ‘१० देखि २५ प्रतिशत मत खसे २० मत दिने। १० प्रतिशतभन्दा कम खसे मतदान नै अवैध हुने भनिएको थियो। यसरी हेर्दा सबभन्दा धेरै मत ल्याएका रमेश प्रसाईंले प्राइमरीमा केवल २० मत पाउनुभयो।’
वाग्लेका अनुसार मत कम खसेका कारण प्राइमरी निर्वाचन गराउन अबदेखि राम्रो पूर्वतयारी आवश्यक रहको निष्कर्षमा रास्वपा पुगेको छ।
‘अनलाइन मतदान असाध्यै जटिल प्रक्रिया हो। तनहुँको डाँडामा बसेकी मगर आमालाई छोराले सदस्य बनाइदिएको छ। स्मार्टफोन चलाउने साक्षरता भएन। त्यसले मतदान नै कम भयो,’ वाग्लेले भने, ‘डिजिटल मतको दुरूपयोग पनि भयो। कतिपय आकांक्षीले नै सदस्य बनाउने र पासवर्ड पनि फोन नम्बर नै राख्ने र आफ्नै इमेल राखेर भोटर कब्जा गरेको हुनसक्ने पनि देखियो।’
उनले विद्युतीय मतदानको वकालत गरिरहेको रास्वपाले अब यसमा समीक्षा गर्ने र डिजिटल धाँधली नहुने बनाउन गृहकार्य गर्नुपर्ने आवश्यकता औँल्याए।
दोस्रो, काठमाडौं महानगरका मेयर बालेन शाह समूहबाट प्रस्तावित ठूलो समूह आएका कारण उनीहरूलाई समेटेर प्राइमरी गर्न सम्भव नभएको वाग्लले बताए।
‘उहाँहरूलाई हाम्रो पार्टी पंक्तिले चिन्दैन। अनि भोट कम आउने अवस्था भयो। निर्वाचनमा ‘लेभल प्लेइङ फिल्ड’ प्रतिस्पर्धाका लागि खेलमैदान समान हुनुपर्छ। समानुपातिक तर्फको प्राइमरीमा विवकेशील पार्टीबाट आएका कतिपय साथीहरूलाई घाटा पर्यो। नाम चिनिएकाले मत धेरै ल्याए,’ वाग्ले भने, ‘प्राइमरीको चुनावको प्रतिस्पर्धा नै ‘अनफेयर’ हुनुहुन्न भन्ने हाम्रो धारणा बन्यो।’
तेस्रो, प्राइमरीबाट चुनाव गर्न समयको चाप भएको वाग्लेले तर्क गरे।
‘समय चाप भयो। पुस २५ मा आवेदन दर्ता आह्वान गरियो। गाह्रो भयो,’ वाग्लेले भने, ‘आगामी दिनमा स्थानीय र प्रदेशका लागि लामो तयारी गर्छौं।’
वाग्लेले रास्वपाले यसपटक प्राइमरी चुनावका बाबजुद समानुपातिकतर्फ कतिपय योग्य उम्मेदवार ल्याउन सकेको बताए।
रास्वपाले समानुपातिकतर्फ २० प्रतिशत सिटमा सचिवालयले निर्णय गर्ने गरी कार्यविधि पारित गरेको उनले उल्लेख गरे।
‘समानुपातिकमा सचिवालयले नै २२ जना सम्मको नाम राख्न सक्थ्यो। तर त्यति मानिस हामीले राखेनौँ,’ वाग्लेले भने, ‘अमेरिकाको सिएनएनमा लामो समय काम गरेकी सुम्निमा उदास नेपाललाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा प्रस्तुत गर्न सक्ने मान्छे हुनुहुन्छ। लुम्बिनीमा विश्वविख्यात म्युजियम बनाएर धनी टुरिस्ट ल्याउन काम गरिराख्नुभएको छ। उहाँ जस्तो मान्छेलाई रास्वपा सदस्यले नचिन्न सक्थे। त्यस्ता मानिस ल्याउन विशेषाधिकार प्रयोग गर्यौँ।’
उनले यसपटक प्राइमरी चुनाव नगरे पनि रास्वपाले सक्षम र जित्न सक्ने उम्मेदवारलाई टिकट दिएको बताए।
-1746009348.jpg)
