सिन्धुपाल्चोक क्षेत्र नम्बर २ मा २०६४ अघि एउटा कहावतजस्तै थियो– अन्यत्र ‘राणा शासन’ हटे पनि यहाँ कायम छ।
त्यसको खास कारण थियो– तत्कालीन सिन्धुपाल्चोक–३ मा राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (राप्रपा) का नेता पशुपति शमशेर राणाले एकलौटी जित्दै आएका थिए।
उनले पहिलो पटक बालिग मताधिकारका आधारमा भएको राष्ट्रिय पञ्चायत सदस्य निर्वाचनदेखि एकलौटी जित निकालेका थिए। र, त्यो जित २०५६ सालको आम निर्वाचनसम्म कायम राखेका थिए।
२०३८ सालको राष्ट्रिय पञ्चायत निर्वाचनमा सिन्धुपाल्चोक दुई निर्वाचन क्षेत्र थियो। पूर्वतर्फको १ बाट नेत्रविक्रम थापाले जितेका थिए। नेत्रविक्रम उनी नेपालको पहिलो मुख्तियार भीमसेन थापाका भाइ खलकका हुन्। उनी भीमसेन थापाका भाइ रणवीरसिंह थापाको सन्तती भएको इतिहासकारहरू बताउँछन्।
रणवीरसिंह इन्द्रावती गाउँपालिकाको ऐँसेलुखर्कमा आएर बसेका थिए। त्यतिबेला उनी स्वामी अभयानन्द भइसकेका थिए। पछि उनका छोराहरू त्यही भेगमा घरजम गरी बसे। मध्य सिन्धुपाल्चोकमा राजनीति प्रभूत्व विस्तार गरे। रणवीरसिंहले त्यस क्षेत्रमा केही सामाजिक काम पनि गरे। उनको स्मरणमा केही धार्मिक, सामाजिक (क्याम्पस) लगायत संरचना बनेका छन्।
जहाँनीया राणा शासनका आखिरी उत्तराधिकारी मोहन शमशेरका नाति पशुपति शमशेरलाई सिन्धुपाल्चोकको बाटो देखाउने पनि दरबारका पूर्वसचिव कल्याणविक्रम अधिकारी र उनै थापा खलक हुन्। थापा खलकको राजनीति पञ्चायतको अवसानसँगै सकियो। नेत्रविक्रम २०३६ सालको जनमत संग्रहताक वन र सामान्य प्रशासन मन्त्रीसमेत बनेका थिए।
पशुपति शमशेर राणाले सिन्धुपाल्चोकमा गणतन्त्रसम्मै सत्ता अभ्यास गरे। राप्रपा पूर्वअध्यक्ष उनी अहिले पनि पार्टीको सक्रिय राजनीतिमा छन्। संसदीय प्रतिस्पर्धामा भने उनी पहिलो पटक सामेल छैनन्।
२०७४ सालको संघीय निर्वाचनमा राणा सिन्धुपाल्चोक–२ मा राप्रपाबाट उम्मेदवार भई ३० हजार ३६९ मत ल्याएका थिए। यद्यपि यो निर्वाचनमा राणालाई सधैँको प्रतिस्पर्धी नेपाली कांग्रेसले सघाएको थियो। यद्यपि जित निकाल्न सकेनन्।
त्यसयता उनी प्रत्यक्ष निर्वाचन लडेका छैनन्। गत २०७९ सालको निर्वाचनमा उनी राप्रपाका समानुपातिक सांसद भए।
प्रत्यक्ष उम्मेदवारीमा राणाको बहिर्गमनसँगै सिन्धुपाल्चोकमा उनको मत तितरवितर भएको छ। २०७९ सालको निर्वाचनमा राप्रपा उम्मेदवार नरसिंह श्रेष्ठले २ हजार ८२० मत मात्रै ल्याएका थिए।
पशुपति शमशेरको विरासत पछ्याउँदै सिन्धुपाल्चोक–२ मा राप्रपाबाट यसपालि गोपिकृष्ण चौलागाईं उम्मेदवार बनेका छन्। ३५ वर्षे चौलागार्ईं मेलम्ची नगरपालिका–१ भोटेचौरका हुन्। राप्रपाले यसपटक देशभर ४० वर्षमुनिका ३२ जना युवालाई उम्मेदवार बनाएको छ।
युवालाई राजनीतिमा जोड्न र नीति–निर्माणमा युवाको हस्तक्षेप बढाउन यसरी युवा उम्मेदवार तय गरिएको राप्रपाले बताएको छ।
पेशाले इन्जिनियर उनले आफ्नो अनुभवबाट विकासको स्पष्ट खाका तयार गरी समृद्ध सिन्धुपाल्चोकको आधारशीला तयार पार्न आफू उम्मेदवार बनेको बताएका छन्।
नेकपा एमालेले सिन्धुपाल्चोक–२ मा शेरबहादुर तामाङले उम्मेदवार बनाएको छ। राष्ट्रिय प्रजातान्त्रिक युवा संघ (प्ररायुसंघ) हुँदै एमाले राजनीतिमा प्रविष्ट भएका तामाङ पनि मेलम्ची नगरपालिका वडा नम्बर ११ का हुन्।
उनी २०५६ सालदेखि निरन्तर उम्मेदवार छन्। यसबीचमा २०७० को दोस्रो संविधान सभा निर्वाचन र २०७४ को संघीय निर्वाचनमा उनी सांसद निर्वाचित भइसकेका छन् भने २०५६, २०६४ र २०७९ सालको निर्वाचनमा भने पराजय व्यहोरेका थिए।
२०५४ सालमा एमाले विभाजन भएपछि मालेतिर लागेका उनी २०५६ सालमा सोही पार्टीबाट उम्मेदवार बने पनि दुई हजार भोट कटाउन सकेका थिएनन्। २०५८ सालमा पार्टी एकता भयो। २०६४ मा एमालेबाट संविधान सभा सदस्य उम्मेदवार बनेका उनी तत्कालीन नेकपा (माओवादी) का दावा तामाङसँग ९८ मतले पराजित भए। हाल दावा पनि एमालेमै छन्।
२०७० सालको निर्वाचनमा निर्वाचित भएका तामाङ २०७४ सालको निर्वाचन पनि विजयी भए। २०७० को निर्वाचनमा एमाले, नेकपा माओवादी, नेपाली कांग्रेस, राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी एक्लाएक्लै चुनावी मैदामा थिए भने २०७४ को निर्वाचनमा एमाले र माओवादी गठबन्धन गरेर चुनाव लडेका थिए। त्यतिबेला तामाङले ३८ हजार ४०१ मत प्राप्त गरेका थिए। निकटतम प्रतिस्पर्धी नै राणा थिए। तामाङ र राणाबाहेक अरू कुनै उम्मेदवारले जमानत जोगाउन सकेका थिएनन्।
२०७९ सालको निर्वाचनमा तामाङ नेपाली कांग्रेसका मोहनबहादुर बस्नेतसँग पराजित भएका थिए। बस्नेत सिन्धुपाल्चोक–१ बाट चुनाव लड्दै आएका थिए। गत निर्वाचनमा माओवादी केन्द्रसँग चुनावी तालमेल गरेर क्षेत्र–१ छाड्नुपर्ने भएपछि उनी क्षेत्र नम्बर २ सरेका थिए।
त्यहाँ पनि उनले ३९ हजार ३८१ मत प्राप्त गरे। निकटतम प्रतिस्पर्धी तामाङले २७ हजार ५१५ मत ल्याएर दोस्रो भए।
कानुनमा स्नातकसमेत रहेका तामाङ नीति–निर्माणमा सकारात्मक प्रभाव छाड्न चाहन्छन्। २०७४ सालमा एमाले अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीको दोस्रो प्रधानमन्त्रीकालमा उनी कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्री बनेका तामाङ अभिव्यक्ति विवादका कारण पदबाट राजीनामा दिएका थिए। त्यतिबेला नैतिकता वहन गर्ने नेताको छवि बनाएका तामाङ पार्टी स्थायी कमिटी सदस्य भइसकेका छन्।
मन्त्री हुनुअघि पनि राजकीय पद (गुम्बा व्यवस्थापन समिति) हरूमा पुगेका तामाङले आफ्नो समुदायमा राम्रो प्रभाव छाडेका छन्। दुई पटक जनप्रतिनिधिको भूमिकामा हुँदा निर्वाचन क्षेत्रको विकासमा अगुवाइ गरेको उनको दाबी छ।
यसपटक उनले भ्रष्टाचार नियन्त्रणका लागि नीतिगत सुधारमा जोड दिएका छन्।
यसपटक नेपाली कम्मुनिस्ट पार्टी (नेकपा) ले युवराज दुलाललाई उम्मेदवार बनाएको छ। दुलाल दुई पटक प्रदेश सभा सदस्य निर्वाचित भइसकेका र स्थानीयबीच भिजेका उम्मेदवार हुन्। बागमती प्रदेशको सामाजिक, भौतिक पूर्वाधार मन्त्रीसमेत भइसकेका दुलालले जिल्लाको विकास निर्माणमा सकारात्मक प्रभाव छाडेका छन्। त्यसैको आडमा उनी चुनाव जित्नेमा ढुक्क देखिन्छन्।
‘कनिका छरेजसरी विकास हुँदैन। दीर्घकालीन र नतिजामा देखिनेगरी योजनाबद्ध ढंगबाट अगाडि बढ्नुपर्छ। मेरो प्रतिबद्धता विकास नाममा मात्रै होइन गुणस्तर र देखिनेगरी गर्ने हो,’ उनले चुनावी नारा अघि सार्दै भनेका छन्।
दुलाल भूमिगत कालदेखि नै माओवादीमा सक्रिय अनुहार हुन्। माओवादी शान्ति प्रक्रियामा आएलगत्तै उनी केही समय संयोजक पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’को सचिवालयमा पनि थिए। उनको सुरक्षामा खटिएका थिए। उनी प्रचण्डका विश्वास पात्रमध्ये मानिन्छन्।
नेपाली कांग्रेसले वंशलाल तामाङलाई उम्मेदवार बनाएको छ। उनी इन्द्रावती गाउँपालिकाका पूर्वअध्यक्ष हुन्। पालिका अध्यक्ष हुँदा गरेको विकास–निर्माणको अगुवाइ, समुदायगत विकासलाई नै उनले राजनीतिक पुँजी मानेका छन्।
राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीले झलककुमार श्रेष्ठ (अजय) लाई उम्मेदवार बनाएको छ। सिन्धुपाल्चोक क्षेत्र नम्बर–१ लिसंखुपाखर स्थायी घर भएका श्रेष्ठ क्षेत्र नम्बर २ का लागि भने नयाँ अनुहार हुन्।
तथापि सामाजिक सञ्जालमा सक्रिय रहेकाले उनको परिचय सबै समुदायकहाँ पुगेको रास्वपाको विश्वास देखिन्छ।
अघिल्लो पटक पनि रास्वपाले सिन्धुपाल्चोक–२ मा उम्मेदवार उठाएको थियो। सिन्धुपाल्चोकको संस्थापक पार्टी सभापति तथा हिमाल आरोहीसमेतको परिचय बनाएकी माया गुरूङले २ हजार ४५३ मत ल्याएकी थिइन्।
यसपटक पनि उनी आकांक्षी थिइन्। तर टिकट श्रेष्ठले ल्याएकाले सुरूमा केही असन्तुष्टि देखिएको थियो। श्रेष्ठले टिकट पाउँदा रास्वपा पार्टी कार्यालयमा तनाबसमेत समेत सिर्जना भएको थियो। अहिले त्यो समाधान भएसकेको र मतदाताबीच पार्टीको आकर्षण बढ्दै गएको रास्वपाको बुझाइ देखिएको छ।
यसबाहेक उज्यालो नेपाल पार्टीले हेलम्बुका रामसिंह तामाङलाई उम्मेदवार बनाएको छ।
श्रम संस्कृति पार्टीले सुनकोशीका ३६ वर्षीय भानु श्रेष्ठलाई उम्मेदवार बनाएको छ। सिन्धुपाल्चोक–२ मा तीन स्वतन्त्रसहित १८ जना उम्मेदवार मैदानमा छन्।
सिन्धुपाल्चोक–२ मा तामाङ समुदायको बलियो मताधार छ।
दुई ठूला दल र केही नबोदित दलले पनि त्यही समुदायबाट उम्मेदवार उठाएकाले मत बाँडिने आकलन गरिएको छ।
राष्ट्रिय पञ्चायतका दुई निर्वाचनमा दुई क्षेत्र कायम भएको सिन्धुपाल्चोक २०४८ सालदेखि २०६४ सालसम्म तीन निर्वाचन क्षेत्रका रूपमा थियो। हाले सदरमुकाम चौतारादेखि नै बाँडिने गरी दुई क्षेत्रमा विभाजन गरिएको छ।
सिन्धुपाल्चोक–२ मा १ लाख ३८ हजार १३ जना मतदाता छन्। ६३ मतदात स्थल र १३३ केन्द्र तोकिएका छन्। सबैभन्दा ठूलो मताधार भएको वडा चौतारा साँगाचोकगढी नगरपालिका–५ (४३९७), मेलम्ची नगरपालिका–११ (४६१५) र वडा नम्बर २ (४६६०) पर्छन्।
सिन्धुपाल्चोक–२ मा पाँचपोखरी थाङपाल गाउँपालिका, हेलम्बु गाउँपालिका, मेलम्ची नगरपालिका, इन्द्रावती गाउँपालिका र चौतारा साँगाचोकगढीका वडा नम्बर १, ५, ६, ७, ८, ११, १२, १३, १४ वडा समेटिएका छन्।
पाँचपोखरी थाङपालमा तुलनात्मक रूपमा एमाले बलियो देखिन्छ। त्यहाँ ६ वटा वडासहित अध्यक्ष र उपाध्यक्ष एमालेले नै जितेको छ। यो पालिका अघिल्लोपटक पनि एमालेले नै जितेको थियो।
हेलम्बु गाउँपालिकामा कांग्रेस बलियो छ। गत निर्वाचनमा हेलम्बुको पालिका अध्यक्ष, उपाध्यक्षसहित सातमध्ये वटा वडा कांग्रेसले जितेको थियो।
मेलम्ची नगरपालिका तुलनात्मकरूपमा एमाले बलियो छ। यद्यपि अघिल्लो स्थानीय तह निर्वाचनमा यहाँ एमालेले झीनो मत (९३) ले प्रमुख हारेको थियो। १३ मध्ये एमालेले ८ र कांग्रेसले ५ वटा वडा जितेको थियो।
इन्द्रावती गाउँपालिकामा एमाले र कांग्रेस समान अवस्थामा छन्। पालिका अध्यक्ष, उपाध्यक्ष एमालेले जितेको थियो। १२ वटा वडामध्ये एमालेले पाँचवटा वडा जितेको थियो। पाँच वटा वडा कांग्रेस र दुईवटा वडा माओवादी केन्द्रले जितेको छ।
चौतारा साँगाचोकगढी नगरपालिकामा तुलनात्मक रूपमा माओवादीको प्रभाव देखिन्छ। यहाँको प्रमुख माओवादी केन्द्र, उपप्रमुख एकीकृत समाजवादीले जितेको थियो। क्षेत्र नम्बर २ मा पर्ने ९ वटा वडामध्ये माओवादी केन्द्रले चार, कांग्रेस र एमालेले समान दुई, एकीकृत समाजवादीले एउटा वडा जितेको थियो।
गत निर्वाचनमा समानुपातिकतर्फ सिन्धुपाल्चोक–२ मा एमाले अग्रस्थानमा थियो। प्रतिनिधि सभा निर्वाचनमा एमालेले सिन्धुपाल्चोक–२ बाट २३ हजार ९९५ र प्रदेश सभातर्फ २५ हजार २७५ मत प्राप्त गरेको थियो।
नेपाली कांग्रेसले प्रतिनिधि सभामा २० हजार ७०६ र प्रदेश सभामा २२ हजार ८९ मत ल्याएको थियो। माओवादी केन्द्रले प्रतिनिधि सभामा १५ हजार ५५६ र प्रदेश सभातर्फ १५ हजार २३७ मत प्राप्त गरेको थियो। राप्रपाले प्रतिनिधि सभामा ६ हजार ६२१ र प्रदेश सभामा ७ हजार २३४ मत ल्याएको थियो। रास्वपाले प्रतिनिधि सभामा ५ हजार १५४ मत ल्याएको थियो।
गत निर्वाचनमै एमाले र कांग्रेसबाट नयाँ पार्टीमा मनग्गे मत ट्रान्सफर भएको देखिएको थियो। एक्लाएक्लै लड्दा एमाले बलियो देखिए पनि नयाँ पार्टीतर्फ मतदाताको आकर्षण बढिरहेकाले पुराना पार्टीलाई आफ्नो पहिलेको मत जोगाउन चुनौतीपूर्ण छ।
-1746009348.jpg)
