महिला सांसद
निर्वाचनको समय चितवन क्षेत्र नम्बर ३ कुनै न कुनै रूपमा चर्चामा रहन्छ।
कुनै बेला नेपाली कांग्रेसले आफ्नो गढ मान्ने यो क्षेत्र (तत्कालको क्षेत्र नम्बर ४) ले २०७० सालमा सुशील कोइरालालाई जिताएर प्रधानमन्त्री बनाएको थियो। त्यति बेला कांग्रेसकै नेता विकास कोइराला बागी बन्दा यो क्षेत्र चर्चामा थियो।
२०७४ सालमा तत्कालीन माओवादी केन्द्रका अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल 'प्रचण्ड' नेकपा एमालेको साथ लिएर यो क्षेत्रबाट विजयी भए र देशको प्रधानमन्त्री बने।
२०७९ को निर्वाचनमा प्रचण्ड चितवन छाडेर गोरखा पुगेका थिए। कांग्रेस र माओवादी सहितको गठबन्धनलाई पराजित गर्दै चितवन-३ बाट राप्रपाका बिक्रम पाण्डे विजयी भए। त्यो चुनावमा कांग्रेसका बागी दिनेश कोइरालालाई नेकपा एमालेले सघाएपछि प्रतिस्पर्धा रोचक बनेको थियो।
यसपालि प्रचण्ड गोरखा छाडेर रूकुम पूर्व पुगे। आफ्नो पुरानो क्षेत्रमा उनले छोरी रेनु दाहाल (भरतपुर महानगरपालिकाकी पूर्वमेयर) लाई उम्मेदवार बनाउन खोजेको चर्चा पहिल्यैबाट थियो। उनको प्रतिस्पर्धी को हुने भन्ने विषयमा त्यति धेरै चर्चा हुन्थेन।
जब राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) ले सोविता गौतमलाई चितवन–३ को उम्मेदवार बनायो, यस क्षेत्रको चर्चा फेरि चुलिन थाल्यो। यहाँ प्रत्यक्षतर्फ २३ जना प्रतिस्पर्धी भए पनि मुख्य प्रतिस्पर्धामा सोविता र रेनु मात्र थिए।
अन्ततः सोविता गौतमले रेनु दाहाललाई ३८ हजार ६२२ मतान्तरले पराजित गरिन्। सोविताले ५९ हजार २७७ मत प्राप्त गर्दा रेनुले २० हजार ६१५ मत मात्र ल्याएकी थिइन्।
सोविता २०७९ सालको प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा काठमाडौं–२ बाट विजयी भएकी थिइन्। रास्वपा र काठमाडौं महानगरपालिकाका तत्कालीन मेयर बालेन शाहबीच मिलेर जाने सहमति भएपछि बालेनका लागि काठमाडौं–२ खाली राख्नुपर्ने सोचका साथ पार्टीले सोवितालाई चितवन पठाएको थियो।
उम्मेदवार बनेर चितवन आउँदा सोवितालाई 'टुरिस्ट उम्मेदवार' को ट्याग लगाउनेहरू पनि थिए। तर यसले धेरै स्थान पाएन।
'पहिलो कुरा त अहिले मेरो घर नै चितवन–३ मा हो। अर्को कुरा, मलाई यहाँबाट उम्मेदवार बनाउनु पार्टीको रणनीति थियो। त्यसैले यो विषयमा मैले धेरै समय खर्चिनु परेन,' उनले भनिन्, 'धेरै मतदातामा परिवर्तनको तीव्र चाहना थियो। उहाँहरूले यसपालि कुन चिह्नमा भोट हाल्ने भनेर माइन्ड सेट गरिसक्नुभएको थियो। त्यसले मेरो जितलाई अझै सहज बनायो।'
भरतपुरको विकासमा राम्रो काम गरिरहेकी मेयर रेनु दाहालसँग प्रतिस्पर्धामा ओर्लिँदा दबाब महसुस गर्नुभयो होला नि भन्ने जिज्ञासामा सोविताले आफू प्रतिस्पर्धी को छ भन्ने सोचेर उम्मेदवार नबनेको बताइन्।
'लोकतन्त्रमा प्रतिस्पर्धा हुनु स्वाभाविक कुरा हो। निर्वाचनलाई लोकतन्त्रको एउटा सुन्दर पक्ष मान्छौं हामी। को प्रतिस्पर्धी छ भन्ने हेरेर निर्वाचनमा जाने निर्णय सम्भवत: कसैले पनि गर्दैन जस्तो मलाई लाग्छ। मुख्य कुरा, यो ठाउँका लागि म उपयुक्त पात्र हो कि होइन भन्ने हो,' उनले भनिन्, 'प्रचार क्रममा मैले विशुद्ध मेरो कुरा जनतासँग राख्ने काम मात्र गरेँ। मलाई मेरो प्रतिस्पर्धीविरूद्ध टिकाटिप्पणी गर्नु नै थिएन। मेरा प्रतिस्पर्धीलाई सानो देखाएर ठूलो बन्ने रणनीति कहिले पनि भएन।'
निर्वाचन जितेपछिको उत्सव र बधाईको घेराभन्दा बाहिर निस्किएर हेर्दा सोवितालाई अहिले जिम्मेवारीको भारी उठाइरहेको महसुस हुन्छ। उनले निर्वाचनको परिणामलाई व्यक्तिगत जितभन्दा जनताको विश्वास र जिम्मेवारीका रूपमा लिएकी छन्। त्यो विश्वासलाई कसरी काममा बदल्ने भन्ने तयारीमा लागेको उनी बताउँछिन्।
चितवन–३ का मुख्य तीन चुनौती पहिल्याएर त्यसको समाधानका लागि कार्ययोजना बनाउन थालेको उनको भनाइ छ।
उनको नजरमा यहाँ पहिलो ठूलो चुनौती कृषि र किसानका मुद्दा हुन्।
उर्वर भूमि भएर पनि किसानले भोग्नुपरेको मल, बीउ र सिँचाइको समस्या समाधानका लागि ठोस कृषि नीतिको आवश्यकता रहेको उनले औंल्याइन्। यो चितवनको मात्र नभएर देशव्यापी रूपमै किसानहरूको मुद्दा भएको उनले बताइन्।
यहाँको दोस्रो चुनौती चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जसँग जोडिएको उनी बताउँछिन्। निकुञ्ज र मध्यवर्ती क्षेत्रका बासिन्दाले विकास र जनजीविकामा भोग्दै आएका समस्या सुल्झाउन 'विन–विन सिचुएसन' आवश्यक रहेको उनको भनाइ छ।
'जंगलको छेउमा बसेका कारण धेरै जनता विकास निर्माण लगायत दैनिक आवश्यकताबाट वञ्चित छन्। माडी लगायतका क्षेत्र राष्ट्रिय निकुञ्जले घेरेका कारण विकास निर्माण, उद्योग सञ्चालन लगायत धेरै क्षेत्रमा पछाडि परेको छ। किसानहरूले पनि धेरै सास्ती भोग्नुपरेको गुनासो गरेका छन्,' उनले भनिन्, 'हामीलाई वन पनि जोगाउनु छ र जनतालाई सहज रूपमा बाँच्न पनि दिनु छ। यसका लागि मध्यमार्गी बाटो खोज्नुपर्छ।'
उनले अगाडि भनिन्, 'राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण ऐन संशोधन गर्नुपर्ने छ। विगतमा सबैले आफ्नो बहुमतको सरकार नभएकाले यो कानुन संशोधन गर्न नसकेको भन्दै आउनुभएको रहेछ। अब हामीलाई यसो भन्ने छुट छैन। सबैको लाभ हुने गरी कानुन संशोधन गर्नैपर्छ।'
सोविताको नजरमा चितवन–३ को तेस्रो मुख्य चुनौती सुकुम्बासी समस्या समाधान हो।
दशकौंदेखि थाती रहेको भूमिहीन र सुकुम्बासी समस्या समाधानका लागि विगतका कानुनी त्रुटि खोतलेर भूमिको पहुँच सुनिश्चित गर्ने उनको लक्ष्य छ।
राणा शासन सकिएपछि सुरू भएको भूमि वितरण प्रक्रियाले आजको दिनसम्म आइपुग्दा पनि पूर्णता पाउन नसक्नुको कारण खोजेर सबैको पहुँच हुने अवस्था सिर्जना गर्नुपर्ने गौतम बताउँछिन्।
'निर्वाचन क्षेत्रका समस्या त छँदै छन्, तर अब राष्ट्रिय रूपमै हामीले पार्टीको वाचापत्रमा बोलेका कुरा सम्बोधन गर्नुपर्छ। समग्र नागरिकलाई देश सही ट्रयाकमा देश गयो है भन्ने अनुभूति गराउनुपर्छ भन्ने लाग्छ। वाचापत्रमा भएका विषयमा काम गर्दा निर्वाचन क्षेत्रका कतिपय समस्या समाधान हुन्छन्,' सोविता भन्छिन्, 'बाँकीका लागि छुट्टै मिहिनेत गर्नुपर्छ। बाधक कानुनहरू पहिचान गरेर गाँठो फुकाउनुपर्छ। म आफ्नो ठाउँबाट पूरै मिहिनेत लगाएर काम गर्छु।'
यसबाहेक माडीको हनुमानझुलामा बिजुली पुर्याउने काममा तत्कालै सहजीकरण गर्ने उनले बताइन्। माडी र भरतपुर जोड्ने चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जभित्रको सडक निर्माणमा बाधा ल्याउने कानुन संशोधन गर्न भूमिका खेल्ने पनि उनले बताइन्।
साथै, शिक्षा, स्वास्थ्य, रोजगारी, पर्यटन लगायतका राष्ट्रिय मुद्दा सम्बोधनमा पार्टी नै लाग्ने उनलाई विश्वास छ।
'कतिपय विषय कानुन निर्माण गरेर मात्र सम्बोधन गर्नुपर्ने छ। नीति परिवर्तनको कुरा तुरून्तका तुरून्त भइहाल्ने विषय होइन्। तर बिजुली जस्तो जनताको आधारभूत आवश्यकतासँग जोडिएको विषय छिट्टै सम्बोधन गर्न सकिन्छ होला,' उनले भनिन्।
उनी सांसदहरूलाई विकास निर्माण गर्न बजेट छुट्टयाउने व्यवस्थाको विपक्षमा छिन्। सांसदको काम बजेट निर्माणमा समन्वय गर्नु हो भन्ने उनको भनाइ छ।
विगतमा सांसदहरूले कानुन निर्माण गर्ने कुरामा आफ्नो शतप्रतिशत मिहिनेत नलगाएको भएर समस्या बढिरहेको पनि उनी बताउँछिन्।
सोविताले महिलाको हक अधिकार निम्ति लडेका अघिल्ला पुस्ताको योगदान स्मरण गर्दै समानता र समताका निम्ति लड्ने बाचा पनि गरिन्। अघिल्लो पुस्ताले महिला अधिकार निम्ति लडेका कारण अहिले महिलाहरू राष्ट्रिय राजनीतिमा आउन सफल भएको उनको भनाइ छ।
'हामीले योगमायाहरूका कुरा पढेका छौं। विभिन्न कालखण्डमा धेरै महिला नेताहरूले महिलाको अधिकार स्थापित गर्न योगदान दिनुभएको छ। उहाँहरूको योगदानले गर्दा नै हिजोको दिनमा चुह्लोचौकामा सीमित महिलाको आवाज चौघेराभन्दा बाहिर जान हुँदैन भन्ने, घरमा पनि उँचो स्वरले बोल्नु हुँदैन भन्ने समाजबाट हामी अगाडि बढ्न सकेका छौं। जनताको माझमा गएर प्रत्यक्ष निर्वाचित हुनु पनि एकदमै कठिन कुरा थियो। अहिले महिला हो कि पुरूष हो भनेर नहेरी नेताका रूपमा हेर्ने, ग्रहण गर्ने अवस्था सिर्जना भएको छ। उहाँहरू सम्मानका पात्र हुनुहुन्छ,' गौतमले भनिन्।
उनले अझै पनि महिलाका विषयमा कतिपय कानुनमा समानता नभएको बताइन्। समानता भएकामा पनि समता नभएको उनी बताउँछिन्। अब कानुनहरू बनाउँदा महिलाका लागि समानताभन्दा समतामूलक दृष्टि राख्नुपर्छ भन्ने उनको मान्यता छ।
विद्यार्थी जीवनदेखि नै राष्ट्रिय राजनीतिलाई सचेत नजरले नियाल्दै आएकी सोविता पुराना दलभित्रको केन्द्रीकृत संरचना र विकृति देखेर वाक्क थिइन्। राजनीति रूचिको विषय भए पनि दलहरूले युवाहरूलाई केवल आन्दोलनको भीड र भोट बैंकका रूपमा मात्र प्रयोग गर्ने प्रवृत्ति उनलाई मन परेको थिएन।
'त्यही दलमा रहेका युवाहरूले ठाउँ पाएका थिएनन्। बूढो भइसक्दा पनि विद्यार्थी राजनीति गरेर बस्नुपर्ने अवस्था थियो। त्यो अवस्थामा म प्रवेश गर्नुको कुनै अर्थ थिएन। जब राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी स्थापना गर्ने कुरा भयो, म पनि संस्थापक केन्द्रीय सदस्य बनें। अनि राजनीतिमा होमिएँ,' उनले भनिन्।
रास्वपाबाट सांसद जितेपछि आफ्नो बुझाइ, पार्टी र नेतृत्वको पक्षमा खुलेर बोल्दा उनी बेलाबेला विवाद र चर्चामा आउने गरेकी पनि छन्। सांसद हुनुअघि नै उनले बलात्कारबारे दिएको अभिव्यक्ति सांसद बनेपछि सबभन्दा विवादित बन्यो। यसलाई लिएर पछि स्पष्टीकरण नै दिनुपर्यो।
केपी शर्मा ओली प्रधानमन्त्री हुँदा उनीसँगै स्पेन गएकाहरू नफर्किएको भन्दै दिएको अभिव्यक्ति विवादित र तथ्यहीन भएको पुष्टि भएपछि सोविताले आफूले भन्न खोजेको कुरा अर्कै भएको भनेर स्पष्ट पार्नुपरेको थियो।
सहकारी ठगी र सम्पत्ति शुद्धीकरणको आरोप खेपिरहेका आफ्ना सभापति रवि लामिछानेको खुलेर बचाउ गर्न उनी पछि परिनन्। रविविरूद्ध अभियोग लागेपछि उनले तत्कालीन सरकारले प्रतिशोध साध्न संगठित अपराध र सम्पत्ति शुद्धीकरण मुद्दामा रकम फिर्ता गरे पनि मिलापत्र हुन नसक्ने कानुनी व्यवस्था ल्याएको आरोपसमेत लगाइन्। जबकि यथार्थ त्यस्तो थिएन।
सम्पत्ति शुद्धीकरण मुद्दालाई फिर्ता नहुने गरी 'नेगेटिभ लिस्ट' मा राखिएको छ। त्यसमाथि वित्तीय कारोबार निगरानी गर्ने अन्तर्राष्ट्रिय संस्था 'फाइनान्सियल एक्सन टास्क फोर्स' (एफएटिएफ) ले सम्पत्ति शुद्धीकरण नियन्त्रणमा बलियो कानुनी व्यवस्था गर्न सुझाइरहेको थियो। यसै सन्दर्भमा सहकारी र सम्पत्ति शुद्धीकरणका मुद्दामा मिलापत्र गर्न नपाइने गरी कानुन संशोधन गरिएको थियो। सोविताले भने यो कानुन रवि लामिछानेलाई प्रतिशोध साध्न ल्याइएको बताएकी थिइन्।
यस्ता कतिपय विवाद र कतिपय तारिफबीच अघिल्लो कार्यकाललाई संसदीय अभ्यासको पाठशालाका रूपमा प्रयोग गरेकी सोविता छोटो अवधिमा पनि आफूलाई नीति निर्माणको केन्द्रमा राखेको बताउँछिन्।
विधेयक संशोधन, संसदीय समितिका घनिभूत छलफल र सैद्धान्तिक बहसहरूमा उनको उपस्थिति सशक्त मानिएको थियो। त्यही कामले उनलाई देशभर चिनायो पनि।
सोविता भन्छिन्, 'यसपटक चितवन क्षेत्र नम्बर ३ मा यति फराकिलो मतान्तरले विजयी हुनुको एउटा कारण अघिल्लो संसदमा मेरो भूमिकालाई मतदाताले रूचाउनु पनि हो।'
***
-1773316808.jpg)
-1746009348.jpg)
