मुगुका २५ वर्षीय गणेश नेपालीले आत्मदाह गरेको घटनाबारे गृहमन्त्री सुधन गुरूङ प्रतिनिधिसभा बैठकमा सांसदहरूले सोधेका प्रश्नको जबाफ दिँदै थिए।
उनले घटनाको सम्पूर्ण दोष काठमाडौं महानगरपालिकामाथि थोपरे।
शुक्रबारको प्रतिनिधिसभा बैठकमा बोल्ने क्रममा गृहमन्त्री गुरूङले गणेशको मोटरसाइकलमा 'ह्विल लक' संघीय सरकार मातहतको ट्राफिक प्रहरीले होइन, महानगरका नगर प्रहरीले लगाएको मात्र बताएनन्, महानगरमा कुन दलको नेतृत्व छ भनेर प्रतिप्रश्न पनि गरे।
'जुन ठाउँमा घटना भयो, त्यो ठाउँमा ट्राफिकले ह्विल लक लगाएको होइन। कुनै भिडिओमा छ ट्राफिकले लगाएको? नगर प्रहरीले लगाएको छ,' उनले स्थानीय सरकारमाथि राजनीतिक दोषारोपण गर्दै भने, 'स्थानीय सरकार कसको छ अहिले? रास्वपाको छ? प्रदेश सरकार कसको छ? दुई तहको सरकार त तपाईंहरूसँग छ। यो नियम कानुन हामीले बनाएको हो?'
यसरी गणेश नेपालीको आत्मदाह घटनामा प्रतिनिधिसभाको रोस्ट्रममा उभिएर गृहमन्त्रीले त्यसको सम्पूर्ण दोष स्थानीय सरकारमाथि थोपरिरहेकै बेला विराटनगरको एउटा पोखरीबाट एक जना किशोरको शव निकालिँदै थियो।
ती किशोर प्रहरीले लखेटिरहेका बेला पोखरीमा हाम फालेका थिए।
मोरङको जहदा गाउँपालिका वडा नम्बर १ का १७ वर्षीय मन्जितकुमार यादवलाई प्रहरीले गाँजा कारोबारी भएको आशंकामा लखेटेको थियो।
गृहमन्त्री गुरूङकै मन्त्रालय मातहतको प्रहरीले गाँजा ओसारपसारमा संलग्न रहेको भन्दै पक्रन खोज्दा यादव भाग्दा भाग्दै पोखरीमा पसेका थिए।
गएको बुधबार बिहान प्रहरीले लखेटेपछि पोखरीमा हाम फालेका मन्जितलाई प्रहरीले त्यसै छाडेर हिँडेको थियो। त्यसको करिब एक घन्टापछि उनलाई खोज्न पोखरीमा खटिएको प्रहरी टोलीले फेला पार्न सकेन।
एकै पटक शुक्रबार बिहान उनको शव पोखरीमा तैरिरहेको अवस्थामा फेला परेको थियो।
गाँजा कारोबारी भएको आशंकामा प्रहरीले लखेट्दा पोखरीमा हाम फालेका मन्जितमाथि लगाएको अभियोगबारे मोरङ प्रहरी अडिग छ। उनी गाँजा कारोबारमा संलग्न रहेको प्रहरीको दाबी छ।
मन्जितका छिमेकी र आफन्तहरू भने प्रहरीको दाबी स्वीकार गर्न तयार देखिन्नन्।
उनका छिमेकी प्रदीपचन्द्र यादवले दिएको जानकारी अनुसार मन्जितका बुबा पाँच वर्षदेखि जेलमा छन्। मानव बेचबिखन अभियोगमा बुबा जेल परेपछि मन्जित आमा र बहिनी सहितको परिवारसँग घरैमा बस्थे।
'एकदमै गरिब परिवारको एक्लो छोरा हो,' यादवले भने, 'उनकी आमा गाउँमा मजदुरी गर्छिन्। बहिनी पढ्दै छिन्। मन्जित पनि गाउँघरमा मजदुरी गर्दै हिँड्थ्यो। त्यो कलिलो केटो गाँजाको कारोबारी हो भन्दा कसले पत्याउँछ?'
काठमाडौंमा भएको गणेश नेपालीको आत्मदाह प्रकरणले सरकारलाई रक्षात्मक तुल्याएपछि महानगरमाथि दोष थोपर्न सक्रिय बनेका बेला यता विराटनगरमा प्रहरीकै कारबाहीमा परेर मन्जितको ज्यान गएको थियो।
गणेशको आत्मदाह प्रकरणमा गृहमन्त्री गुरूङकै निर्देशनमा काठमाडौं महानगरका दुई उच्च अधिकारीलाई काठमाडौं प्रहरी परिसरमा बिनाप्रयोजन ६ घन्टाभन्दा बढी राखिएको थियो। तर विराटनगरमा आफ्नै कमजोरीले ज्यान गुमाएका मन्जितको घटनामा गृह मन्त्रालय मौन देखिएको छ।
विराटनगर-१८ को भेडियारी क्षेत्रमा माटो खनेर गहिरो बनेको खेतमा जमेको पानीमा हाम फालेका यादव जब मृत फेला परे, त्यसले उक्त क्षेत्रमा तनाव निम्त्याएको थियो।
'एउटा बाइकमा बसेर आउँदै गर्दा प्रहरीले बाटोमा रोकेछ,' विराटनगर-१८ का वडाध्यक्ष जितेन्द्रकुमार साहले भने, 'त्यस क्रममा त्यो बाबु भागेछ। झन्डै ८ सय मिटर दक्षिणतिर भागेपछि चारैतिर पानी नै पानी भएको खेतमा हाम फालेछ।'
उनका अनुसार त्यो माछापालनका लागि खनिएको पोखरी होइन। स्थानीय किसानले माटो खनेर बेचेपछि खेतहरू गहिरो हुँदै जाँदा पानी जमेर विशाल पोखरी जस्तै बनेको हो। त्यही पोखरीमा हाम फालेका यादव तीन दिनपछि मृत अवस्थामा तैरिरहेको भेटिएका थिए।
प्रहरीका अनुसार बिआर ५० एएल ३६७८ नम्बरको भारतीय मोटरसाइकलमा गाँजा ओसारपसार भइरहेको सूचना प्रहरीले पाएको थियो।
त्यसै आधारमा प्रहरी टोलीले जाँच गर्न खोज्दा मोटरसाइकल चालक मञ्जितकुमार यादव भागेको र त्यस क्रममा पोखरीमा पसेको प्रहरी भनाइ छ। प्रहरीले त्यही मोटरसाइकलको पछाडि सवार भारत बिहारसुपौलका ४१ वर्षीय शिवधर यादवलाई गाँजासहित पक्राउ गरेको बताइरहेको छ।
हामीले पोखरीमा हाम फालेका मन्जितको खोजी तत्काल किन गरिएन भन्ने प्रश्न जिल्ला प्रहरी कार्यालय मोरङका प्रवक्ता डिएसपी मकेन्द्रकुमार मिश्रलाई सोधेका छौं।
उनले पोखरीमा हाम फालेका मन्जितलाई खोज्न तालिमप्राप्त जनशक्ति बोलाउन समय लागेको बताए।
'त्यति ठूलो र गहिरो पानीको पोखरीमा जो पनि पस्ने कुरा भएन,' डिएसपी मिश्रले भने, 'तालिमप्राप्त जनशक्तिलाई घटनास्थल पुग्न आधा–एक घन्टा लाग्यो। त्यसपछि खोजी सुरू भयो।'
यो बुधबार बिहान ९ देखि साढे ९ बजेतिरको घटना हो। त्यसको आधा–एक घन्टापछि खोजी सुरू भए पनि यादव भेटिएनन्। बिहीबार पनि प्रहरीको गोताखोर टोलीले फेरि त्यही पोखरीमा उनको खोजी गरेको थियो। तर उनी भेटिएनन्।
'शुक्रबार बिहान भने उनको शव पानीमा तैरिएको अवस्थामा फेला पर्यो,' विराटनगर-१८ का वडाध्यक्ष साहले भने, 'सुनसरीको पकलीबाट आएको तालिमप्राप्त प्रहरीले पनि उनलाई भेटाउन सकेको थिएन।'
जब उनको शव भेटियो, स्थानीयबासी र यादवका आफन्त आक्रोशित बने।
उनीहरूले प्रहरीमाथि ढुंगामुडा गरे। प्रहरीले स्थिति नियन्त्रणमा लिन हवाइफायरसमेत गरेको थियो।
यो घटनामा प्रहरी र मृतक यादवका आफन्तको आ–आफ्नो दाबी आएको छ। प्रहरीले भागेका यादव करिब ४ किलोमिटर टाढा रहेको एक पोखरीमा पसेको भनेको छ। आफन्तहरू भने प्रहरीले लखेट्न थालेको ८ सय मिटर दक्षिणमा उनी हाम फालेको बताउँछन्।
उनका आफन्तहरू जस्तोसुकै तहको अपराधी भए पनि पोखरीमा डुबेको अवस्थामा प्रहरीले छाड्न नहुने बताइरहेका छन्।
'ल उसले गाँजा नै बोकेको थियो रे, प्रहरीले उसलाई मार्न चाहेको थियो कि पक्रन खोजेको थियो?' जहदास्थित मन्जितका आफन्त शंकर यादवले भने, 'उसलाई पक्रन खोजेको भए प्रहरीले तत्कालै पोखरीबाट निकाल्नुपर्ने होइन? गाँजा बोकेको सजाय मृत्युदण्ड जस्तो भएन यो त?'
शंकरले मन्जित अर्काको बाइकमा 'लिफ्ट' मागेर आउँदै गर्दा प्रहरीले रोकेको र डरले भागेको बताउँछन्।
जहदाका अर्का एक जना जनप्रतिनिधिले पनि पोखरीमा डुबिरहेको व्यक्तिलाई अलपत्र छाड्ने प्रहरीको कदमप्रति असन्तोष प्रकट गरेका छन्।
'गाँजा नै ओसारपसार गरिरहेको हो भने पनि प्रहरीको पहिलो दायित्व उसलाई बचाउने र थप अनुसन्धान गरेर कारबाही गर्नुपर्थ्यो,' ती जनप्रतिनिधिले भने, 'यो प्रकरणमा प्रहरीले गम्भीर भूल गरेको छ। एक जना गरिबको अनाहक ज्यान गएको यो घटनामा राज्यले केही जबाफ दिनुपर्दैन?'
शुक्रबार बिहान यादवको शव भेटिएपछि आक्रोशित बनेका स्थानीयले सडक ठप्प पार्दै निष्पक्ष छानबिन, दोषी प्रहरीमाथि कारबाही र पीडित परिवारलाई उचित क्षतिपूर्तिको माग राखेर प्रदर्शन सुरू गरेका थिए। तर जब शव परिवारको जिम्मा लगाइयो, मन्जितको परिवारका लागि आवाज उठाउनेहरू कोही छैनन्।
जिल्ला प्रहरी प्रवक्ता डिएसपी मिश्रका अनुसार अहिले किशोरको शव पोस्टमार्टमपछि आफन्तले बुझिसकेका छन्। उनको अन्त्येष्टि भइसकेको छ।
मन्जितका छिमेकी प्रदीपचन्द्र यादव प्रहरीको दाबी, घटनामा किशोरको ज्यान गएको घटनाको छानबिन हुनुपर्ने बताउँछन्।
'प्रहरीको दाबीमा ऊ गाँजा कारोबारी भन्ने छ, त्यस्तो हो कि होइन, हो भने पनि पोखरीमा डुबेको मान्छेलाई त्यत्तिकै छाड्न हुन्थ्यो?' उनले भने, 'यो सबै कुराको छानबिन हुनुपर्छ। होइन भने एक जना नागरिकको ज्यान गएको गयै हुने भयो।'
