काठमाडौं–तराई-मधेस फास्ट ट्र्याकको काठमाडौंतर्फको प्रस्थानविन्दु ललितपुरको खोकना क्षेत्रको विवाद समाधान गर्न सरकारले स्थानीयसँगको छलफललाई तीव्रता दिएको छ।
फास्ट ट्र्याकमा तीन वटा सुरूङ मार्ग 'ब्रेक थ्रु' र १७ वटा ठूला पुलको स्ट्रक्चरको काम सम्पन्न भइसकेको छ। तर खोकना क्षेत्रमा जग्गा अधिग्रहणको काम हुन नसक्दा निर्माण कार्य अघि बढ्न सकेको छैन।
पछिल्लो पटक सरकारले नेपाली सेनालाई जग्गा अधिग्रहणको वार्ताबाट पछि हटाएर आफै थप छलफल अघि बढाएको छ।
योजना आयोग, भौतिक पूर्वाधार मन्त्रीका सल्लाहकार र फास्ट ट्र्याक आयोजनाका अधिकारीहरूले मेयर र स्थानीयहरूसँग छलफललाई तीव्रता दिएका हुन्।
छलफलका सहभागी एक अधिकारीका अनुसार खोकना क्षेत्रको ल्याण्ड पुलिङ गर्ने र फास्ट ट्र्याकको रेखाङ्कन बागमती नदीतर्फ केन्द्रित गरेर स्थानीयलाई जग्गाको सट्टाभर्ना दिने मोडालिटीमा छलफल भइरहेको छ।
'स्थानीयलाई सरकारी जग्गाबाट सट्टाभर्ना दिने र रेखाङ्कन मिलाउने गरी हामी छलफल गरिरहेका छौँ', ती अधिकारीले भने, 'सर्वसाधारण राजी हुनुभएको छ। केही अभियन्ता मानेका छैनन्।'
खोकना–बुङ्गमती क्षेत्रमा झण्डै १ सय ५० रोपनी जग्गाको मुआब्जा वितरण हुन बाँकी छ। त्यस्तै १ सय ६५ रोपनी जग्गाको मूल्य निर्धारण हुन बाँकी छ। ३ सय १५ रोपनी जग्गा अधिग्रहण गर्न बाँकी छ। समग्रमा ५ सय ३८ रोपनी जग्गाको मुआब्जा वितरण भएको छैन।
खोकना क्षेत्रमा बागमती नदीमाथि भायडक्ट बनाएर सडक बल्खुसम्म निकाल्ने विकल्पबारे पनि सरकारले छलफल गरेको थियो। तर स्थानीयसँग विवाद समाधान गर्ने बाटोमा सरकारले छलफल तीव्रता दिएको छ।
सरकारले खोकना क्षेत्रमा फास्ट ट्र्याकको रेखाङ्कन परिवर्तन गर्ने र स्थानीयको माग सम्बोधन गर्ने जनाइसकेको छ।
फास्ट ट्र्याकको सुरूवातीबिन्दु परिवर्तन गरिँदै
सरकारले पछिल्लो पटक काठमाडौं–तराई-मधेस फास्ट ट्र्याकको सुरुआतीबिन्दु चोभारमा बनाउने गरी काम गरिरहेको छ। खोकनाबाट डेढ किलोमिटर लम्बाइ थपेर सुख्खा बन्दरगाह रहेको ठाउँमा फास्ट ट्र्याकको सुरुआती बिन्दु बनाउने गरी सरकारले काम अघि बढाएको हो।
सरकारले चोभारमा फास्ट ट्र्याकको सुरुआतीबिन्दु निर्माण गर्ने तयारी गरेपछि स्थानीयहरूले भने सुरुआती बिन्दु खोकनामै राख्न आग्रह गरेका छन् तर त्यहाँबाट आठ लेन सडक बनाएर चोभार ल्याउन आफूहरूले नै सहजीकरण गर्ने स्थानीय बासीले बताएका छन्।
सरकारले फास्ट ट्र्याकबाट काठमाडौं भित्रने ट्राफिकलाई रिङरोडमा जोड्नका लागि चोभारसम्म सडक निर्माण अघि बढाएको छ। बल्खु–दक्षिणकाली सडक चार लेनमा विस्तार गर्ने काम अघि बढिसकेको छ। त्यसका लागि बल्खु क्षेत्रमा ८ देखि १० वटा घर सरकारले अधिग्रहण गर्नुपर्ने हुन्छ।
'तत्कालका लागि हामीले चोभारसम्म ट्राफिक ल्याउने र त्यहाँबाट चार लेन सडक हुँदै बल्खुमा ल्याउने योजना बनाएका छौँ', छलफलमा सहभागी एक अधिकारीले भने, 'भविष्यमा चोभारबाट बल्खुसम्म सुरुङ बनाउन हामीले सुझाव दिएका छौँ।'
फास्ट ट्र्याकको तीन वटा ठेक्कामा भौतिक पूर्वाधार मन्त्री असन्तुष्ट
काठमाडौं–तराई-मधेस फास्ट ट्र्याकको काम गरिरहेको नेपाली सेनाले १२ वटा प्याकेज बनाएर ठेक्का प्रक्रिया अघि बढाएको छ।
यसमध्ये तीन वटा प्याकेजको काममा भौतिक पूर्वाधार मन्त्री सुनिल लम्सालले असन्तुष्टि व्यक्त गरेका छन्।
फास्ट ट्र्याकको सबैभन्दा लामो महादेवडाँडाको सुरुङ मार्गको ब्रेकथ्रु भएको अवसरमा उनले काम ढिला गर्नेको ठेक्का रद्द गर्ने बताएका हुन्। फास्ट ट्र्याकमा चिनियाँ, नेपाली तथा भारतीय कम्पनीले पनि काम गरिरहेका छन्।
लम्सालले आयोजनाको प्याकेज नम्बर ९क, ९ख र ८खमा काम नभएको भन्दै असन्तुष्टि पोखेका हुन्। प्याकेज ९क को काम जेङ्छी–हनुमान–बानियाँ जेभीले गरिरहेको छ। त्यस्तै ९खमा पनि हनुमान–बानियाँ जेभीले एक्ससीजिसी जेभीसँग काम गरिरहेको छ। त्यस्तै ८खमा केएमसी कन्स्ट्रक्सन लिमिटेडले काम गरिरहेको छ।
'परिमार्जित तालिका अनुसार काम नगर्नेको तुरुन्त ठेक्का रद्द गरौँ', मन्त्री लम्सालले आयोजना व्यवस्थापन गरिरहेको नेपाली सेनालाई निर्देशन दिँदै भनेका छन्, 'यो प्रोजेक्ट लामो बनाउने, "रिस्क" लिने वा "फेभर" गर्ने बाटो छैन।'
उनले नेपाली सेनालाई कारबाही गर्ने विषयमा 'इमोसनल' नहुन समेत सुझाव दिएका छन्।
मन्त्री लम्सालले आउँदो एक महिनाभित्र खोकना क्षेत्रको विवाद समाधान गर्ने प्रतिबद्धता समेत व्यक्त गरेका छन्।
डिपिआर संशोधन हुँदै
काठमाडौं–तराई फास्ट ट्र्याकको अहिले डिपिआर पनि संशोधन गर्ने काम भइरहेको छ।
चोभार क्षेत्रसम्म सडक विस्तार गर्न तथा निजगढ क्षेत्रको इन्टरचेन्ज निर्माण लगायत कुरा समेट्ने गरी डिपिआर संशोधन हुन लागेको हो।
कति बन्यो फास्ट ट्र्याक
७१ किलोमिटर लम्बाइ रहेको फास्ट ट्र्याकमा झण्डै ११ किलोमिटर सुरूङले ओगटेको छ।
फास्ट ट्र्याकका ७ मध्ये तीन वटा सुरूङ मार्ग ब्रेक थ्रु भएको छ। महादेव डाँडा सुरुङ मार्ग साढे तीन किलोमिटर लामो छ। यसअघि नै १ दशमलव ६९ किलोमिटरको धेद्रे सुरूङ र १ दशमलव ६२ किलोमिटरको लेनडाँडा सुरूङ ब्रेक थ्रु भएको थियो।
महादेवटार सुरूङपछि सबभन्दा लामो चन्द्राम भीरमा निर्माणाधीन २ दशमलव २३ किलोमिटरको सुरूङ निर्माण प्रारम्भिक चरणमा छ।
त्यस्तै, १ किलोमिटरको देवीचौर सुरूङ र ३ सय ९० मिटरको सिसौटार सुरूङ पनि निर्माण केवल २० मिटर मात्र खनिएको छ। तर दुवै सुरूङ लम्बाइका हिसाबले छोटा भएकाले गति लिन सक्ने अवस्था छ।
त्यस्तै, मौरी भीरमा निर्माण हुने ५ सय ८३ मिटर लम्बाइको सुरूङको भर्खर मात्र खन्ने ठाउँ अर्थात् पोर्टल निर्माण भएको छ।
काठमाडौं तराई फास्ट ट्र्याकको शिलान्यास २०७४ साल जेठ १४ गते तत्कालीन प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल 'प्रचण्ड' ले गरेका थिए।
यो आयोजना २०८३ चैत मसान्तभित्र सम्पन्न गर्ने गरी सेनाले जिम्मा पाएको थियो। तर पछिल्लो पटक आयोजनाको म्याद एकमुष्ट ३ वर्ष थपिएको छ।
पहाडी भूभागमा फास्ट ट्र्याक २५ मिटर फराकिलो हुने गरी निर्माण हुँदैछ।
त्यस्तै तराईको भूभागमा २५ मिटर फराकिलो हुनेछ। आयोजनामा ८९ वटा पुल निर्माण गर्नुपर्नेछ। पुलको लम्बाई मात्र १२ दशमलव ९७ किलोमिटर रहेको छ। जसमध्ये केवल १७ वटा पुलको स्ट्रक्चर निर्माण सम्पन्न भएका छन्।
आयोजनाको काम अहिलेसम्म झण्डै आधा मात्र सकिएको छ।
यो सडक निर्माणपछि काठमाडौंबाट तराई–मधेस-मधेस केवल १ घण्टामा पुग्न सकिनेछ।