दुईदिने राजकीय भ्रमणका लागि आइतबार भारत गएका प्रधानमन्त्री बालेन शाहलाई नयाँदिल्लीस्थित इन्दिरा गान्धी अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा भारतीय वाणिज्य तथा उद्योग राज्यमन्त्री जितिन प्रसादले स्वागत गरेका छन्।
कुनै देशका प्रधानमन्त्री अर्को मुलुकको औपचारिक भ्रमणमा जाँदा विमानस्थलमा स्वागत गर्न को पुग्छ भन्ने विषयले कूटनीतिक अर्थ राख्छ।
स्वागत गर्न आउने पदाधिकारीको तहले दुई देशबीचको सम्बन्ध र भ्रमणलाई दिइएको राजनीतिक महत्त्वको संकेत गर्न सक्छ। त्यसैले विदेशी प्रधानमन्त्रीलाई स्वागत गर्न सरकारको कुन तहका पदाधिकारी खटाइन्छन् भन्ने विषयमा चासो हुन्छ।
विगतमा नेपाली प्रधानमन्त्रीलाई स्वागत गर्न भारतीय प्रधानमन्त्री आफै विमानस्थल पुगेका उदाहरण पनि छन्। कहिले विदेशमन्त्री र गृहमन्त्री पुगेका छन्।
धेरैजसो भ्रमणमा भने राज्यमन्त्रीले नै स्वागत गरेका छन्। एकपटक त मन्त्री नै नपुगी विदेश मन्त्रालयका उच्च अधिकारीले मात्र स्वागत गरेको उदाहरण पनि छ।

गिरिजाप्रसादलाई स्वागत गर्न मनमोहन सिंह आफै पुगे
२०६२/६३ को जनआन्दोलनपछि प्रधानमन्त्री बनेका गिरिजाप्रसाद कोइरालालाई स्वागत गर्न भारतीय प्रधानमन्त्री मनमोहन सिंह आफै विमानस्थल पुगेका थिए।
सन् २००६ जुन ६ मा कोइराला चारदिने भारत भ्रमणका लागि नयाँदिल्ली पुग्दा सिंह विमानको एरोब्रिजसम्मै पुगेर उनलाई स्वागत गरेका थिए।
विदेशी सरकार प्रमुखलाई स्वागत गर्न भारतीय प्रधानमन्त्री आफै विमानस्थल पुग्नु सामान्य कूटनीतिक अभ्यासभन्दा फरक कदम थियो।
त्यति बेला नेपालमा १९ दिने जनआन्दोलनपछि राजा ज्ञानेन्द्रको प्रत्यक्ष शासन अन्त्य भएको थियो। प्रतिनिधिसभा पुनर्स्थापना भएपछि प्रधानमन्त्री बनेका कोइराला आफ्नो पहिलो विदेश भ्रमणमा भारत पुगेका थिए।
नेपालको राजनीतिक परिवर्तनलाई भारतले दिएको महत्त्व सिंहको स्वागतमा पनि झल्किएको थियो।
त्यसपछि सन् २००८ सेप्टेम्बर १४ मा पहिलो माओवादी प्रधानमन्त्रीका रूपमा भारत पुगेका पुष्पकमल दाहाल 'प्रचण्ड' लाई भारतीय गृह राज्यमन्त्री शकिल अहमद र विदेश सचिव शिवशंकर मेननले स्वागत गरेका थिए।
सन् २००९ अगस्ट १८ मा भारत पुगेका प्रधानमन्त्री माधवकुमार नेपाललाई विदेश राज्यमन्त्री परनीत कौरले स्वागत गरेकी थिइन्।
त्यसअघि सन् २००२ मार्च २० मा भारत पुगेका प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवालाई वाणिज्य राज्यमन्त्री राजीव प्रताप रूडीले स्वागत गरेका थिए।

बाबुरामलाई स्वागत गर्न मन्त्री नै पुगेनन्
सन् २०११ अक्टोबर २० मा प्रधानमन्त्री बाबुराम भट्टराई चारदिने औपचारिक भ्रमणका लागि भारत पुगेका थिए। तर उनलाई स्वागत गर्न भारत सरकारका कुनै मन्त्री विमानस्थल पुगेनन्।
भारतीय विदेश मन्त्रालयकी तत्कालीन शिष्टाचार प्रमुख रूचिरा कम्बोज, नेपालका लागि तत्कालीन भारतीय राजदूत जयन्त प्रसाद र विदेश मन्त्रालयका सहसचिव अखिलेश मिश्रले भट्टराईलाई स्वागत गरेका थिए।
मन्त्रीस्तरका पदाधिकारी स्वागतमा नपुगेको विषय त्यति बेला कूटनीतिक वृत्तमा चर्चामा आएको थियो। भारतीय सञ्चारमाध्यमले समेत यसलाई कूटनीतिक शिष्टाचारको कमजोरीका रूपमा प्रस्तुत गरेका थिए।
यद्यपि विमानस्थलमा स्वागत गर्ने पदाधिकारीको तह कम भए पनि भट्टराईको भ्रमण महत्त्वपूर्ण रह्यो। उनकै भ्रमण क्रममा अक्टोबर २१ मा नेपाल र भारतबीच द्विपक्षीय लगानी प्रवर्द्धन तथा संरक्षण सम्झौता (बिप्पा) मा हस्ताक्षर भएको थियो।

नाकाबन्दीपछि ओलीलाई विदेशमन्त्रीको स्वागत
सन् २०१६ फेब्रुअरी १९ मा प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली भारत पुग्दा दुई देशबीचको सम्बन्ध तनावपूर्ण थियो।
नेपालमा नयाँ संविधान जारी भएपछि भारतले त्यसप्रति असन्तुष्टि जनाएको थियो। सीमा नाकामा भएको आपूर्ति अवरोधका कारण नेपालले गम्भीर संकट बेहोरेको थियो। ओलीले भारतको भूमिकाको खुलेर विरोध गरेका थिए।
त्यही पृष्ठभूमिमा दिल्ली पुगेका ओलीलाई स्वागत गर्न भारतीय विदेशमन्त्री सुष्मा स्वराज आफै विमानस्थल पुगेकी थिइन्।
नाकाबन्दीपछि सम्बन्ध सुधार गर्ने प्रयासका रूपमा पनि भारतको उक्त कदमलाई हेरिएको थियो।
स्वराजले त्यसपछि भारत पुगेका लगातार दुई नेपाली प्रधानमन्त्रीलाई पनि स्वागत गरिन्।
सन् २०१६ सेप्टेम्बर १५ मा प्रचण्ड र सन् २०१७ अगस्ट २३ मा शेरबहादुर देउवा दिल्ली पुग्दा स्वराज नै विमानस्थल पुगेकी थिइन्।
सन् २०१८ अप्रिल ६ मा ओली दोस्रो पटक प्रधानमन्त्री बनेपछि भारत जाँदा भने उनलाई तत्कालीन गृहमन्त्री राजनाथ सिंहले स्वागत गरेका थिए।
त्यसपछिका भ्रमणमा फेरि राज्यमन्त्रीहरू स्वागतका लागि खटिएको देखिन्छ।
सन् २०२२ अप्रिल १ मा प्रधानमन्त्री देउवालाई भारतीय रक्षा तथा पर्यटन राज्यमन्त्री अजय भट्टले स्वागत गरेका थिए।
त्यस्तै सन् २०२३ मे ३१ मा भारत पुगेका प्रधानमन्त्री प्रचण्डलाई विदेश तथा संस्कृति राज्यमन्त्री मीनाक्षी लेखीले स्वागत गरेकी थिइन्।
सबै तस्बिर: प्रवीण रानाभाट/नेपाल फोटो लाइब्रेरी




