निमोनिया भनेको एक प्रकारको संक्रामक रोग हो। यो रोग लाग्दा फोक्सोमा समस्या हुन्छ।
बच्चामा हुने निमोनिया भाइरस र ब्याक्टेरियाका कारण हुन्छ। बाहिर खुला वातावरणमा भएका भाइरस कुनै माध्यमबाट बच्चामा सरेर फोक्सोमा संक्रमण गर्यो भने निमोनिया हुन्छ।
सानो उमेरका बच्चाहरूमा रोगसँग लड्ने क्षमता कम हुने र वृद्धि विकास पनि धेरै नहुने भएकाले उनीहरूलाई बढी हुने सम्भावना हुन्छ। अर्को, बच्चालाई कुनै दीर्घ रोग छ भने उसलाई निमोनियाको सम्भावना धेरै हुन्छ।
निमोनियाका लक्षणहरू
- छाती दुख्ने।
- ज्वरो आउने।
- सास फेर्न गाह्रो हुने।
- सासको गति बढ्ने।
- सास फेर्दा कोखा भित्र पसेको हुन सक्छ।
- खान गाह्रो हुने, खोकी लाग्ने।
- बच्चा सुस्त हुने।
- बच्चालाई अप्ठ्यारो भएजस्तो हुने।
उपचार के हुन्छ?
यदि कुनै बच्चालाई ज्वरो आइरहेको छ, सास फेर्न गाह्रो भइरहेको छ, बच्चा खेल्न र खान छाडेको छ भने उसलाई अस्पताल लैजानुपर्छ। अर्थात् माथि भनिएजस्ता लक्षण देखिएमा बच्चालाई तुरून्तै अस्पताल लैजानुपर्छ।
कतिपय अवस्थामा बच्चाहरूलाई कुनै समस्या हुनासाथ मेडिकलबाट औषधि ल्याएर खुवाउने गरिन्छ। कति त अझै धामी–झाँक्रीकहाँ समेत जान्छन्। त्यस्तो गर्नु हुँदैन। यस्तो अवस्थामा नजिकको चिकित्सकलाई भेट्नुपर्छ।
बच्चाको अवस्था र उसका लक्षणका आधारमा विभिन्न परीक्षण हुन्छन् अनि उपचार गरिन्छ। बच्चाको अवस्था नाजुक छ र अक्सिजन चाहिने छ भने कहिलेकाहीँ भर्ना गरेर समेत राख्नुपर्छ।
दीर्घ रोग भएका बच्चाहरूलाई कहिलेकाहीँ सामान्य अवस्थामा पनि अस्पताल भर्ना गर्नुपर्ने हुन सक्छ।
निमोनिया निको हुन कति समय लाग्छ भन्ने यसको अवस्थाको आधारमा निर्धारण हुन्छ। औषधिले कति प्रभाव पार्छ भन्ने पनि हुन्छ, किनकि कहिलेकाहीँ सामान्य खालको एन्टिबायोटिकले नछुन सक्छ। होइन भने ५ देखि ७ दिनभित्र निमोनिया निको भएर जान्छ।
निमोनिया र दमको भिन्नता
सामान्यतया निमोनिया फर्की फर्की आउँदैन। कतिपय बच्चाहरू जन्मिँदै रोगप्रतिरोधी क्षमता कम लिएर आएका हुन्छन् वा कुपोषणमा परेका छन् भने निमोनिया भइरहन सक्छ। त्यसैले कसैलाई बारम्बार निमोनिया भएको छ भने कारण खोज्नुपर्छ।
कतिपय अवस्थामा दम र निमोनिया एउटै हो कि भनेर पनि मानिसहरू झुक्किन्छन्। दम रूघाखोकी अनि चिसोका कारण फर्किरहन सक्छ। यही भएर मानिसहरूले दमलाई निमोनिया भनेका हुन सक्छन्।
दम भनेको एक प्रकारको एलर्जी हो। शरीरले कुनै बाह्य वस्तुलाई एलर्जेनको रूपमा बुझेर हाम्रो सास नली साँघुरो हुने अनि घ्यार घ्यार आउने हुन्छ।
दमलाई सास फेर्न गाह्रो हुने एक प्रकारको एलर्जीको रोग भनेर बुझ्दा पनि हुन्छ। यसलाई कुनै भाइरल इन्फेक्सन, चिसो, धुँवा र धूलोले बढाउन सक्छ। यसमा सामान्यतया धेरै ज्वरो आउँदैन।
निमोनिया भने फोक्सोमा हुने संक्रमणका कारण हुन्छ।
निमोनियाबाट जोगिन के गर्ने?
निमोनियाबाट जोगिन पोसिलो र सन्तुलित आहार लिन जरूरी छ। निमोनिया भएका बच्चालाई दही, केरा तथा अन्य फलफूल सबै खुवाउन मिल्छ। कुनै खानाको एलर्जी छ भने त्यस्तो खाना खानु हुँदैन।
स्वस्थ आनीबानी र जीवनशैली हुनुपर्छ। सरकारले दिएको खोप पनि समयमै लगाउनुपर्छ।
बच्चा बिरामी भइरहने अनि समय अनुसार बढेको छैन भने परीक्षण गर्न जरूरी छ। ५ वर्षमुनिका बालबालिकालाई यसको समस्या हुने भएकाले बच्चालाई न्यानो बनाउनुपर्छ, सन्तुलित भोजनमा ध्यान दिनुपर्छ।
पहिलेको तुलनामा अहिले बच्चाहरूलाई निमोनिया हुने क्रम घट्दै गएको छ। अभिभावकहरूले पोषणमा ध्यान दिएकाले, न्यानो बनाएर राखेकाले र आवश्यक खोप दिएकाले यो समस्या कम हुँदै गएको हो।
तर न्यानो बनाउने भन्दैमा धेरै कपडामा गुम्स्याउन हुँदैन। बच्चाहरूको शरीरको बनावट नै चिसो कम लाग्ने खालको हुन्छ।
(बाल रोग विशेषज्ञ डा. श्रीधर खनाल कीर्तिपुर बर्न अस्पतालमा कार्यरत छन्)
-1746009348.jpg)
