श्याम खनाल जर्मनी गएको तीन दशकभन्दा बढी भइसक्यो।
सन् १९९१ मा पुगेका उनी भन्छन्, 'मेरो त यहीँ जुग बित्यो नि!'
अर्घाखाँचीको छत्रदेवमा जन्मिएका श्याम काम खोज्दै जर्मनी पुगेका थिए। त्यति बेला त्यहाँको भिसा प्रक्रिया सहज थियो। सुरक्षा र अवसरका हिसाबले पनि राम्रो छ भन्ने सुनेकाले उनी गएका थिए।
उनी राष्ट्रिय स्तरका बक्सिङ खेलाडी थिए। राष्ट्रिय प्रतियोगितामा स्वर्ण पदकसमेत जितेका थिए। तर बक्सर भएर जीवन चलाउन सजिलो थिएन। खेलबाट हुने आम्दानीले गुजारा चलाउन कठिन थियो।
'दिनको ५० रूपैयाँ भत्ता पाइन्थ्यो। दुई छाक खान पनि गाह्रो हुन्थ्यो,' उनी सम्झिन्छन्।
श्यामका अनुसार त्यो भत्ता पनि राष्ट्रिय टिममा पर्ने खेलाडीले मात्रै पाउँथे। खेलका लागि धेरै समय दिनुपर्थ्यो। अरू काम गर्न खोजे समय पुग्दैनथ्यो। परिवारमा राम्रो आम्दानीको स्रोत नभएकाहरूका लागि खेलकुदमा लागिरहन झन् कठिन थियो।
'मेरो त बुबाको कमाइ थियो र टिकेँ। घरबाट सहयोग नआउनेलाई त गाह्रो थियो,' उनले भने।
खेलसँगै उनी नेपाल विद्यार्थी संघ (नेविसंघ) मा आबद्ध थिए। पञ्चायतकालमा राजनीतिक गतिविधिमा संलग्न हुँदा विभिन्न दबाब र समस्या भोग्नुपरेको उनी बताउँछन्।
'बहुदल नआउन्जेल सबै पार्टीले ताने। पछि पञ्चायतले इतर पक्ष भनेर खेद्यो। पार्टीले मण्डले भनेर खेद्यो,' उनले भने।
त्यस बेला समाजले पनि खेलाडीलाई राम्रो दृष्टिले नहेर्ने गरेको उनी बताउँछन्। खेलाडीका लागि पर्याप्त सुविधा नहुनु र समाजको दृष्टिकोण राम्रो नहुनु आफूले देश छाड्नुका कारण भएको उनको भनाइ छ।
उनीसहित ६–७ जना राष्ट्रिय खेलाडीले एकै पटक देश छाडेका थिए।

विदेशमा त्यसपछिको जीवन कस्तो हुन्छ भन्ने श्यामलाई थाहा थिएन।
जर्मनी पुगेपछि उनको जीवनको ठूलो हिस्सा काम, संघर्ष र परिवारको जिम्मेवारीमै बित्यो।
सुरूका दिनमा सबैभन्दा ठूलो समस्या भाषाको भयो। जर्मनीमा अंग्रेजी भाषा सहजै चल्दैन भन्ने उनलाई थाहा थिएन। जर्मन भाषा सिक्न र त्यसैका बीच काम खोज्न उनलाई सजिलो भएन।
'सुन्दै नसुनेको भाषा, अहिलेसम्म पनि गाह्रो लाग्छ,' उनी भन्छन्।
बक्सिङबाहेक उनीसँग अरू कुनै सीप थिएन। चिनजानको पनि कोही भएन। काम नपाउँदा धेरै रात रेलस्टेसनमै बिताउनुपर्यो।
पछि भारतीय र पाकिस्तानीका पसलमा काम गर्न भाषा त्यति नचाहिने थाहा पाए। त्यसपछि त्यस्तै पसलमा काम खोज्न थाले।
सुरूमा एक भारतीयको गहना पसलमा काम पाए। तर भाषा र सीप नजानेकाले त्यहाँ श्रम शोषणमा परे। जर्मनीको आधारभूत तलबभन्दा निकै कम पारिश्रमिकमा काम गर्नुपरेको थियो।
'भाषा, पेसा नजान्ने भएपछि जति दिन्छन्, त्यतिमै काम गर्नुपर्थ्यो,' उनले भने।
एक वर्षपछि उनले कोरियन रेस्टुरेन्टमा भाँडा माझ्ने काम पाए। त्यहाँ पनि दिनमा १२ घण्टासम्म काम गर्दा पनि आम्दानी निकै कम हुन्थ्यो।
तर उनलाई जर्मनीमा टिक्नु थियो। वर्क परमिट नआउँदासम्म उनले जस्तो काम पाए, त्यस्तै गरे।
गएको दुई वर्षपछि उनले वर्क परमिट पाए। अवस्था बिस्तारै बदलियो। बीमा, पेन्सन लगायत सामाजिक सुरक्षाका सुविधा पाउन थाले। आम्दानी पनि बढ्यो।
केही समय उनले हाँस ग्रिल गर्ने ठूलो कम्पनीमा काम गरे। इटालियन परिकार बनाउन पनि सिके। पिज्जा मास्टर समेत बने।
काम गर्दै जाँदा श्यामले आफ्नै व्यवसाय सुरू गर्ने सोचे। अनि सन् २००६ मा आफ्नै रेस्टुरेन्ट खोले।
'तर समय दिन नसकेर निरन्तरता दिन कठिन भयो। त्यसपछि म फ्र्यांकफर्ट अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा काम गर्न थालेँ,' उनले भने।
विगत २३ वर्षयता उनी सोही विमानस्थलमा कार्यरत छन्। उनको काम हवाई सुरक्षासँग सम्बन्धित छ। तालिम लिएर सुरक्षा क्षेत्रमा प्रवेश गरेका उनी यो कामबाट सन्तुष्ट छन्।
'जर्मन सरकारले दिने सेवा र सुविधाप्रति गुनासो छैन,' उनले भने।
विमानस्थलमा काम गर्दा श्यामले अनेक दृश्य देखेका छन्। तीमध्ये अमेरिका र क्यानडा जाने नेपाली वृद्धवृद्धाको अवस्था देख्दा उनलाई बढी दुःख लाग्छ।
'वृद्ध बुबाआमालाई ठूला ठूला लगेज लिएर एउटा गेटबाट अर्को गेटसम्म पुग्न एकदमै गाह्रो हुन्छ,' उनले भने, 'कतिपय अवस्थामा सहयोग गर्छु। विदेशमा रहेका छोराछोरीले अभिभावकलाई यात्रा गराउँदा यस्ता कठिनाइबारे पहिले नै ध्यान दिनुपर्छ।'
श्याम अहिले जर्मनीमा मिनीमार्ट पनि चलाइरहेका छन्। मिनीमार्ट धेरैजसो समय उनकी श्रीमती र कान्छो छोराले सम्हाल्छन्। बिदा र फुर्सदमा श्याम आफै पनि त्यहाँ समय दिन्छन्।
व्यवसाय राम्रो चलेको र आफू सन्तुष्ट रहेको उनी बताउँछन्।
'हाम्रो लागि पुग्ने गरी राम्रो चलिरहेको छ। मेहनत चाहिँ धेरै चाहिन्छ,' उनले भने।

बिदाको समय उनी खेलकुदका लागि पनि छुट्ट्याउँछन्। बालबालिकालाई बक्सिङ सिकाउँथे पनि। अहिले भने सिकाउन छाडेका छन्।
नेपाल आएर बक्सिङ प्रशिक्षण दिने इच्छा भने अझै छ। नेपालकै माटोमा केही लगानी गर्न र विमानस्थल सुरक्षा सम्बन्धी आफूले जानेको सीप प्रयोग गर्न पनि उनी चाहन्छन्।
'जर्मनीमा नेपाल वायुसेवा निगम चलाउने हो भने ६ महिना हामी निःशुल्क काम गर्छौं भनेको छु। विमानस्थल सुरक्षाको विषयमा काम गर्नुपर्यो भने पनि ६ महिना निःशुल्क काम गर्न सक्छु भनेकै छु। तर देशले हाम्रो माग गर्नुपर्यो, सहयोग लिन चाहनुपर्यो,' उनले भने।
श्याम अहिले जर्मनकै नागरिक हुन्। उनका जेठा छोरा बिएचएलको अन्तर्राष्ट्रिय पोस्टमा अफिसर तथा कोअर्डिनेटर छन्। कान्छा छोरा विश्वविद्यालयमा स्नातकोत्तर तह पढिरहेका छन्। एक बुहारी कृषि सम्बन्धी अनुसन्धान केन्द्रमा काम गर्छिन्।
परिवार जर्मनीमै भए पनि श्यामको मन नेपालतिर फर्किरहन्छ। विशेषगरी बुबाआमाको अन्तिम समयमा आउन नपाएको पीडा अझै छ।
'बुबाआमालाई अन्तिममा हेर्न पाइनँ भन्ने कुराले सधैं पोलिरहँदो रहेछ। साह्रै गाह्रो पार्छ,' उनले भने।
श्याम अब अवकाशको नजिक छन्। जीवनको उत्तरार्द्ध नेपालमै बिताउने इच्छा उनको छ। तर नेपालमा सहज रूपमा बस्ने र लगानी गर्न सक्ने वातावरण नभएको उनी बताउँछन्।
'लगानी गरेर कमाएको पैसा यहाँ ल्याउन नपाउने भएपछि त्यहाँ कसरी लगानी गर्नु? हाम्रा छोराछोरी त जर्मनीमै छन्,' उनी भन्छन्।
गैरआवासीय नेपाली नागरिकताको व्यवस्था पनि सहज बनाउनुपर्ने उनको भनाइ छ।
'हामीले राजनीतिक अधिकारसहितको नागरिकता मागेका छैनौं। तर सरकारले दिएको नागरिकता त्यहाँका निकायले नै नचिन्ने त हुनु भएन नि। मालपोत गयो, मालपोतले चिन्दैन। बैंक गयो, बैंकले चिन्दैन,' उनी गुनासो गर्छन्।
पछिल्लो समय जर्मनी जान चाहने नेपालीहरू ठगिएको उनले बुझेका छन्। सिजनल भिसामा गएर लामो समय बस्न सकिने प्रलोभन देखाएर ठगी भइरहेको उनले बताए।
'यस्ता आश्वासनमा परेर मोटो रकम नतिर्नू। सिजनल भिसा बढीमा १२ महिनाका लागि हुन्छ। त्यसैले भिसाको प्रकृति र अवधि नबुझी कसैको आश्वासनमा विश्वास नगर्नू,' श्यामले भने, 'त्यस्तै सकेसम्म सीप र भाषा सिकेर आउनू।'