गएको मे २६ मा अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पसँग ह्वाइट हाउसको ओभल अफिसमा भेटेपछि फ्लाभियो बोल्सोनारोले आफूलाई अन्तर्राष्ट्रिय पहुँच भएको नेताका रूपमा प्रस्तुत गर्ने अवसर पाए।
ब्राजिलका पूर्वराष्ट्रपति जैर बोल्सोनारोका छोरा फ्लाभियो त्यतिबेला राष्ट्रपतीय चुनावको तयारीमा थिए।
अमेरिकी राष्ट्रपतिसँगको भेटले उनलाई आफ्ना दक्षिणपन्थी समर्थकसमक्ष राजनीतिक निकटता देखाउने मौका दिएको थियो।
अन्तर्राष्ट्रिय समाचार संस्था रोयटर्सले अक्टोबर २४ मा अमेरिकी विदेश मन्त्रालयका दुई अधिकारीले बोल्सोनारो परिवारलाई सत्तामा फर्काउन अनुकूल वातावरण बनाउने प्रयास गरेको र लुला सरकारमाथि दबाब दिने नीतिका पक्षमा काम गरेको भनेर समाचार प्रकाशित गरेको थियो।
ती प्रयासमा ब्राजिलमाथि प्रतिबन्ध लगाउने र लुलाका विरोधीलाई फाइदा पुग्ने कदमसमेत समावेश थिए। तर ट्रम्पले आफैँ फ्लाभियालाई सार्वजनिक समर्थन भने गरेका थिएनन्।
उनले ह्वाइट हाउसमै वामपन्थी नेता लुइज इनासियो लुला दा सिल्भासँग पनि भेट गरेका थिए।
ट्रम्पसँग ह्वाइट हाउसमा भेटेको पाँच महिनापछि फ्लाभियो बोल्सोनारो ब्राजिलको राष्ट्रपतीय चुनावमा पराजित भएका छन्।
फ्लाभियोलाई हराउँदै लुला चौथो पटक राष्ट्रपति निर्वाचित भएका छन्।
पहिलो चरणमा पछि परेका लुलाले दोस्रो चरणमा नतिजा उल्ट्याए। आइतबार भएको दोस्रो चरणको मतदानमा लुलाले ५१.७५ प्रतिशत मत पाए भने फ्लाभियोले ४८.२५ प्रतिशत मत पाए।
सन् १९८५ मा ब्राजिलमा लोकतन्त्र पुनःस्थापना भएयता पहिलो चरणमा पछि परेर दोस्रो चरणमा जित्ने उनी पहिलो उम्मेदवार बने।
चौथो पटक राष्ट्रपति निर्वाचित भएर लुलाले ब्राजिलको आधुनिक लोकतान्त्रिक इतिहासमा नयाँ कीर्तिमान पनि बनाए।
फ्लाभियोको पराजयले ट्रम्पसँगको निकटता मात्रै चुनाव जित्न पर्याप्त हुँदैन भन्ने देखाएको छ।
यद्यपि ब्राजिलका मतदाताले उनलाई किन अस्वीकार गरे भन्ने प्रश्नको जबाफ एउटा भेट वा अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धबाट मात्रै खोज्न सकिँदैन।
चुनावमा अर्थतन्त्र, महँगी, सामाजिक सुरक्षा, अपराध नियन्त्रण र ब्राजिलको राष्ट्रिय स्वाधिनताजस्ता मुद्दा पनि महत्त्वपूर्ण थिए।
फ्लाभियोले अमेरिकासँग निकट सम्बन्ध र ट्रम्प प्रशासनसँग राम्रो सम्झौता गर्ने प्रतिबद्धता अघि सारेका थिए। लुलाले भने अमेरिकी भन्सार शुल्क र ब्राजिलमाथिको दबाबलाई राष्ट्रिय सार्वभौमिकताको मुद्दासँग जोडेका थिए।
लुलाको जितले ब्राजिलमा वामपन्थी नेतृत्वलाई निरन्तरता दिएको छ।
तर चुनाव जित्नु र देशका समस्या समाधान गर्नु फरक कुरा हुन्।
अब उनको चौथो कार्यकाल सन् २०२७ जनवरीमा सुरु हुनेछ। त्यतिबेला उनले विभिन्न चुनौतीको सामना गर्नुपर्नेछ।
बढ्दो सार्वजनिक ऋण नियन्त्रण
लुलाका लागि सबैभन्दा ठूलो चुनौतीमध्ये एक सार्वजनिक ऋण नियन्त्रण गर्नु हो।
रोयटर्सका अनुसार, उनको वर्तमान कार्यकालमा ब्राजिलको सार्वजनिक ऋण कुल गार्हस्थ्य उत्पादनको ८२ प्रतिशतभन्दा माथि पुगेको छ।
चार वर्षमा ऋणको अनुपात १० प्रतिशत बिन्दुभन्दा बढी बढेको हो। यसले सरकारलाई नयाँ ऋण लिन महँगो बनाएको छ।
ऋण बढ्नुको एउटा कारण सरकारी खर्चको ठूलो हिस्सा अनिवार्य दायित्वमा जानु हो।
संघीय बजेटको ८ प्रतिशतभन्दा कम हिस्सा मात्रै सरकारले आफ्नो प्राथमिकताअनुसार हेरफेर गर्न सक्छ। पेन्सन, सामाजिक सुरक्षा र अन्य नियमित खर्च कटौती गर्न सजिलो छैन। लुलाले न्यूनतम ज्याला महँगीभन्दा छिटो बढाउने र सामाजिक कार्यक्रमलाई निरन्तरता दिने प्रतिबद्धता गरेका छन्। तर न्यूनतम ज्याला बढ्दा पेन्सनलगायत सरकारी खर्च पनि बढ्छ।
सरकारले ऋण नियन्त्रण गर्न खर्च घटाउने वा राजस्व बढाउने उपाय अपनाउन सक्छ। तर खर्च कटौतीले लुलाका सामाजिक कार्यक्रम प्रभावित हुन सक्छन् भने कर बढाउँदा व्यवसायी र उपभोक्ताको विरोध सामना गर्नुपर्ने हुन्छ। आर्थिक वृद्धिले ऋणको भार घटाउन मद्दत गर्न सक्छ, तर त्यसका लागि सरकारले वित्तीय अनुशासन कायम राख्नुपर्नेछ। सामाजिक कार्यक्रम जोगाउँदै ऋण नियन्त्रण गर्नु उनको पहिलो परीक्षा हुनेछ भनेर रोयटर्सले लेखेको छ।
उच्च ब्याजदर र महँगीको दबाब
ब्राजिलमा ब्याजदर १३.७५ प्रतिशत रहे पनि वार्षिक महँगीदर ४.६ प्रतिशत छ।
यो केन्द्रीय बैंकले तोकेको १.५ देखि ४.५ प्रतिशतसम्मको सहनशीलता सीमाभन्दा माथि हो। आर्थिक गतिविधि सुस्त हुँदै गएपछि केन्द्रीय बैंकले लगातार पाँचौँ पटक ब्याजदर घटाएको भए पनि बजारले सन् २०२९ सम्म महँगी तीन प्रतिशतको लक्ष्यभन्दा माथि रहन सक्ने अनुमान गरेको छ।
ब्याजदर उच्च हुँदा घरपरिवारले ऋण लिएर सामान किन्न वा घर बनाउन बढी ब्याज तिर्नुपर्छ। व्यवसायीका लागि पनि नयाँ लगानी गर्न र व्यवसाय विस्तार गर्न महँगो पर्छ। अर्कोतर्फ, ब्याजदर छिटो घटाउँदा महँगी फेरि बढ्ने जोखिम हुन्छ।
लुलाले वित्तीय अनुशासन कायम राख्दै सामाजिक कार्यक्रम नकटाई ब्याजदर घटाउने वातावरण बनाउने प्रतिबद्धता गरेका छन्। तर अर्थशास्त्रीहरूका अनुसार, सरकारी खर्च घटाउन नसके ब्याजदर छिटो घट्ने सम्भावना सीमित हुन सक्छ। त्यसैले लुलाले आर्थिक वृद्धिलाई गति दिने, महँगी नियन्त्रण गर्ने र सामाजिक कार्यक्रमलाई निरन्तरता दिने तीनवटै उद्देश्यबीच सन्तुलन खोज्नुपर्नेछ।
ऋणमा डुबेका परिवार र व्यवसायलाई राहत
ब्राजिलमा ऋण तिर्न नसक्ने परिवार र व्यवसायको संख्या पनि बढेको छ।
ऋणसम्बन्धी तथ्यांक राख्ने संस्था सेरासाका अनुसार, करिब आठ करोड ४० लाख ब्राजिलियन नागरिक र ९३ लाख व्यवसाय ऋण भुक्तानीमा पछाडि परेका छन्। उच्च ब्याजदरले उनीहरूको समस्या थप चर्काएको छ।
रोयटर्सका अनुसार देशमा बेरोजगारी न्यून रहेको र ज्यालाको वृद्धि महँगीभन्दा छिटो भएको जस्ता सकारात्मक सूचक हुँदाहुँदै पनि ठूलो संख्यामा मानिस ऋणको दबाबमा छन्। यसले अर्थतन्त्रको समग्र सुधारको लाभ सबै नागरिकसम्म समान रूपमा नपुगेको देखाउँछ।
लुलाले समस्यामा परेका परिवारको बैंक ऋण छुटमा किन्ने र केही साना व्यवसायको करसम्बन्धी ऋण मिनाहा गर्ने नयाँ कार्यक्रम अघि बढाउने योजना बनाएका छन्।
सरकारले महँगो उपभोक्ता ऋणको अत्यधिक प्रयोग नियन्त्रण गर्ने उपायबारे केन्द्रीय बैंकसँग पनि छलफल गरेको छ। तर त्यसको विस्तृत योजना सार्वजनिक भइसकेको छैन।
ऋण राहतले तत्काल दबाब घटाउन सक्छ।
तर परिवार र व्यवसाय फेरि ऋणको चक्रमा नफस्ने वातावरण बनाउनु चुनौतीपूर्ण हुनेछ। महँगो क्रेडिट कार्ड र व्यक्तिगत ऋणमा निर्भरता घटाउन नसके राहत कार्यक्रमको प्रभाव अस्थायी हुन सक्छ। त्यसैले लुलाले ऋण मिनाहासँगै सस्तो ऋणको पहुँच र आम्दानीको स्थायित्वबारे पनि सोच्नुपर्नेछ।
दक्षिणपन्थी संसद्सँग सुधारका लागि संघर्ष
लुलाले राष्ट्रपतीय चुनाव जिते पनि संसद्मा उनको राजनीतिक पकड बलियो छैन। ब्राजिलमा सन् १९८० को दशकमा लोकतन्त्र पुनःस्थापना भएयताकै सबैभन्दा रूढिवादी संसद् निर्वाचित भएको रोयटर्सले जनाएको छ। फ्लाभियोको लिबरल पार्टी र उसका सहयोगी दलले संसद्का दुवै सदनमा बलियो प्रभाव कायम राख्नेछन्।
यसले लुलाको आर्थिक कार्यक्रम कार्यान्वयन गर्न कठिन बनाउन सक्छ। सरकारले कर छुट घटाउने र राजस्व बढाउने प्रयास गरे पनि करको वास्तविक भार बढाउने प्रस्तावलाई सांसदहरूले पटकपटक विरोध गरेका छन्। लुलाले आफ्नो वर्तमान कार्यकालमै सर्वोच्च अदालत, केन्द्रीय बैंक र अन्य महत्त्वपूर्ण निकायका लागि नियुक्ति गर्न संसद्को समर्थन जुटाउन कठिनाइ भोगेका थिए। अब संसद् अझ दक्षिणपन्थी धारतर्फ झुकेकाले यस्तो काम थप जटिल हुन सक्छ।
ब्राजिलको बहुदलीय व्यवस्थामा राष्ट्रपतिले आफ्नो कार्यक्रम अघि बढाउन विभिन्न दलसँग सहमति गर्नुपर्ने हुन्छ। लुलाले सामाजिक कार्यक्रमका लागि बजेट जुटाउन, कर सुधार अघि बढाउन र सरकारी खर्च नियन्त्रण गर्न संसद्को समर्थन लिनुपर्नेछ। चुनावमा प्राप्त मतले मात्रै यी काम सम्भव हुँदैनन्। राजनीतिक सम्झौता गर्न नसके उनको आर्थिक एजेन्डा संसदमै अड्किन सक्छ।
कर सुधारमा अन्योल
लुलाले सन् २०२३ मै ब्राजिलको उपभोग कर प्रणाली व्यापक रूपमा सुधार गर्ने विधेयक संसद्बाट पारित गराएका थिए। नयाँ मूल्य अभिवृद्धि कर प्रणाली आगामी जनवरीदेखि लागू हुने तयारी छ।
तर लागू हुन तीन महिनाभन्दा कम समय बाँकी रहँदा पनि सरकारले यसको वास्तविक करदर सार्वजनिक गरेको छैन। स्वतन्त्र विश्लेषकहरूले करदर करिब २८ प्रतिशत हुन सक्ने अनुमान गरेका छन्।
कर प्रणालीलाई सरल र व्यवस्थित बनाउने उद्देश्यले अघि सारिएको सुधारले व्यवसाय र उपभोक्तामा कस्तो प्रभाव पार्छ भन्ने स्पष्ट हुन बाँकी छ। करदर उच्च हुने अनुमानले चिन्ता बढाउन सक्छ। सरकारले नयाँ व्यवस्था लागू गर्दा राजस्व संकलन, व्यवसायको लागत र उपभोक्ताको खर्चबीच सन्तुलन मिलाउनुपर्नेछ।
त्यस्तै, स्वास्थ्य वा वातावरणलाई हानि पुर्याउने वस्तुमा नयाँ कर लगाउने योजना पनि ढिलाइमा परेको छ। चुरोट र मदिराजस्ता वस्तुमा कर लगाउने व्यवस्थासम्बन्धी विधेयक चुनावी अभियानका बेला सम्भावित जनविरोधको डरले संसद्मा अघि बढाइएन। यसले नयाँ करबाट प्राप्त हुने राजस्व पनि ढिलो हुन सक्ने अवस्था सिर्जना गरेको छ।
कर सुधारमा अन्योल कायम रहे सरकारले कति राजस्व उठाउन सक्छ र खर्चको योजना कसरी बनाउने भन्ने प्रश्न उठ्नेछ। लुलाले नयाँ कर प्रणालीलाई समयमै स्पष्ट पार्दै संसद्को समर्थन जुटाउनुपर्नेछ। यसो गर्न नसके उनको वित्तीय अनुशासन र राजस्व वृद्धिको योजना प्रभावित हुन सक्छ।
लुलाको राजनीतिक यात्रा उतारचढावले भरिएको छ। धातु कारखानामा काम गरेका उनी मजदुर आन्दोलनबाट राजनीतिमा आएका थिए। सन् २००३ मा पहिलो पटक राष्ट्रपति बनेका उनले गरिबी घटाउने र सामाजिक कार्यक्रम विस्तार गर्ने नीतिबाट व्यापक समर्थन पाए। सन् २००६ मा दोस्रो कार्यकाल जिते। त्यसपछि भ्रष्टाचारसम्बन्धी मुद्दामा दोषी ठहर भएर सन् २०१८ मा जेल पुगे। पछि उनका दोषसिद्धि उल्टिएपछि उनी राजनीतिमा फर्किए र सन् २०२२ मा तेस्रो पटक राष्ट्रपति बने।
यसपटक पहिलो चरणमा फ्लाभियोभन्दा पछि परे पनि दोस्रो चरणमा नतिजा उल्ट्याउँदै उनले चौथो कार्यकाल जितेका छन्। ट्रम्पसँग निकट सम्बन्ध भएका प्रतिद्वन्द्वीलाई हराउनु उनको राजनीतिक सफलताको एउटा पाटो हो। तर अब उनको विरासत चुनावी जितले मात्रै निर्धारण गर्ने छैन।
लुलाले ऋण नियन्त्रण गर्न सकेनन् भने ब्याजदर र सरकारी खर्चमाथि दबाब कायम रहन सक्छ। महँगी र ऋणको भार घटाउन नसके आर्थिक वृद्धिको लाभ सर्वसाधारणसम्म पुर्याउन कठिन हुनेछ। संसद्सँग सहकार्य गर्न नसके कर सुधार र अन्य आर्थिक योजना अघि बढ्न सक्ने छैनन्।
चुनावले लुलालाई अर्को कार्यकालका लागि जनादेश दिएको छ। अब उनले त्यो जनादेशलाई आर्थिक र सामाजिक परिणाममा बदल्नुपर्नेछ।
ट्रम्पसँग निकट सम्बन्ध भएका फ्लाभियालाई हराउनु एउटा चुनावी सफलता थियो। तर ब्राजिलका आर्थिक समस्या समाधान गर्नु लुलाको चौथो कार्यकालको वास्तविक परीक्षा हुनेछ भनेर रोयटर्सले लेखेको छ।
