सर्वोच्च अदालतले एक मुद्दामा विवाह गर्नका लागि इन्कार गर्दा आत्महत्या दुरूत्साहन गरेको भन्न नमिल्ने व्याख्या गरेको छ।
न्यायाधीशहरू कुमार रेग्मी र बालकृष्ण ढकालको इजलासले आत्महत्या दुरूत्साहन सम्बन्धी कैलालीको एक मुद्दामा यस्तो व्याख्या गरेको हो। यो फैसला २०८२ मंसिर २९ गते भएको थियो।
यसको पूर्णपाठ केही दिनअघि सार्वजनिक भएको हो।
यसरी सर्वोच्चले सार्वजनिक गरेको फैसलामा आत्महत्या दुरूत्साहन कसुरमा कुनै व्यक्तिले विवाह गर्न इन्कार गर्दैमा दुरूत्साहन गरेको भन्न नमिल्ने व्याख्या गरेको हो।
२०७७ असोज २ गते दिउँसो कैलाली घोडाघोडी नगरपालिका-५ सेउकलियास्थित फुलबारी सामुदायिक वनको रूखमा निर्मला पहराई झुण्डिएको अवस्थामा मृत फेला परेकी थिइन्। उनलाई आत्महत्या दुरूत्साहन गरेको आरोप ललित जागरी र धना साउँदलाई लागेको थियो।
परिवारले ललित र धनाले मिलेर हत्या गरी झुण्ड्याएकोसम्मको आरोप लागाएको थियो। तर सर्वोच्च अदालतले भने विवाह गर्न इन्कार गर्दा दुरूत्साहन गरेको भन्दै निर्दोष मानिसलाई दोषी मान्न नहुने बताएको छ।
‘...प्रतिवादीहरूले मृतकलाई न त मर्न विवश तुल्याउने कार्य गरेको देखिन्छ न त सो कार्य गर्ने मनसायबाट अभिप्रेरित भई योजना गरेको देखिन्छ,’ फैसलामा भनिएको छ, ‘केबल अहिले विवाह गर्दिनँ भनी गरेको इन्कार तथा फेसबुक म्यासेन्जरमा भएको विवादलाई लिएर गरेको मृतकको आत्महत्यालाई आत्महत्या दुरूत्साहनको कार्य नामकरण गरी निर्दोष व्यक्तिलाई सजाय गर्ने हो भने फौजदारी न्यायमा विचलन र विकृत आउने अवस्था सिर्जना हुने हुँदा यतिसम्मको कुरालाई लिएर भएको आत्महत्यामा प्रतिवादीलाई दोषी करार गर्न मिल्ने हुँदैन।’
कैलाली जिल्ला अदालतले दुबै प्रतिवादी ललित जागरी र धना साउँदलाई सफाइ दिएको थियो।
त्यस फैसलाविरूद्ध उच्च अदालत दिपायलमा सुनुवाइ हुँदा फैसला उल्टिएको थियो। उच्च अदालतले कर्तव्य ज्यानतर्फको अभियोगदाबी नपुग्ने, तर आत्महत्या दुरूत्साहनतर्फ कसुर ठहर गर्ने फैसला गरेको थियो।
ललितलाई तीन वर्ष ६ महिना कैद र ३५ हजार रुपैयाँ जरिवाना तोकेको थियो। अर्का प्रतिवादी धना साउँदलाई ६ महिना कैद र ५ हजार रुपैयाँ जरिवाना तोकिएको थियो।
ललितबाट दुई लाख रुपैयाँ र धनाबाट १५ हजार रुपैयाँ क्षतिपूर्ति भराउन समेत ठहर भएको थियो।
त्यसविरूद्ध उनीहरूले सर्वोच्चमा कैलाली जिल्ला अदालतबाट भएकै फैसलालाई सदर गर्न माग गरी निवेदन दिएका थिए।
सर्वोच्चले यस मुद्दाको फैसलामा प्रेम सम्बन्धमा बसेर विवाह गर्न इन्कार गरेकै आधारमा दोषी भन्न नमिल्ने बताएको हो।
‘प्रमाणहरूबाट मृतक र ललितबीच लामो समयदेखि प्रेम सम्बन्ध रहेको र सोही क्रममा शारीरिक सम्पर्क समेत भएको देखिएता पनि तत्काल विवाह गर्न इन्कार गर्नुलाई कानुनको दृष्टिमा मर्नका लागि बाध्य पारेको अर्थमा बुझ्न मिल्ने देखिएन,’ फैसलामा भनिएको छ, ‘विवाहको प्रस्ताव अस्वीकार गर्दा उत्पन्न हुने भावनात्क चोट वा सामाजिक प्रतिष्ठाको डर मृतकको नितान्त व्यक्तिगत र संवेगात्मक प्रतिक्रिया भएको र मृतकले यो तहको निर्णय लिएको परिणामको आपराधिक दायित्व प्रतिवादीको हुने भनी निर्णय गर्न पर्याप्त ठोस प्रमाणको उपस्थित अनिवार्य हुन्छ।’
ललितले मृतक निर्मलालाई आफू अहिले बेरोजगार रहेको र लोक सेवाको तयारी गरिरहेको अवस्थामा तत्काल विवाह गर्न नसक्ने जबाफ दिएका थिए।
त्यस्तै धनाले मृतकलाई गालीगलौज गरेको आरोप थियो। त्यसमा पनि उनले गालीगलौज गरेकै आधारमा आत्महत्या गर्न विवश तुल्याएको भन्न नमिल्ने बताएको छ।
‘धनाले मृतकलाई गालीगलौज गरेको भन्ने आरोपको सन्दर्भलाई हेर्दा, दुई पक्षबीच हुने सामान्य विवाह वा भनाभनलाई दुरूत्साहनको कोटीमा राख्न मिल्दैन कसैले आवेशमा आएर बोलेका शब्दहरू वा प्रेम सम्बन्धको प्रतिस्पर्धामा व्यक्त गरिएका आक्रोशपूर्ण अभिव्यक्तिहरूलाई मात्र आधार मानी आत्महत्या गर्न विवश तुल्याएको भन्नु कानुनको त्रुटिपूर्ण व्याख्या हुन जान्छ,’ सर्वोच्चले भनेको छ।
सर्वोच्चले मृतक निर्मलाको पोष्टमर्टम रिपोर्टलाई समेत आधार मानेर फैसला गरेको हो। उनलाई झुण्ड्याइएको नभई आफैं झुण्डिएको देखिने पोष्टमर्टमको रिपोर्ट रहेको उल्लेख सर्वोच्चको फैसलामा छ।उच्च अदालत दिपायलले गरेको फैसला नमिलेको भन्दै ललित र धनालाई सफाइ दिइएको थियो।
-1778668160.jpg)
