बच्चा ६ महिनाको भएपछि दाँत आउन सुरू हुन्छ। सुरूमा तलको दाँत आउँछ। त्यसपछि क्रमशः अन्य दाँत आउन थाल्छन्। १८ महिनादेखि २४ महिनासम्ममा सबै दुधे दाँत आइसक्छन्। कतिपय बच्चाको जन्मिँदै दाँत आएको पनि देखिन्छ, तर त्यो सामान्य अवस्था होइन। सामान्यतया बच्चाको दाँत ६ महिनादेखि आउन सुरू हुन्छ। सुरूमा अगाडिका दाँत आउँछन्, त्यसपछि पछाडिका दाँत आउन थाल्छन्।
बच्चाको दाँत कहिलेदेखि सफा गर्ने भन्ने जिज्ञासा धेरै अभिभावकमा हुन्छ। बच्चा जन्मिएपछि दूध खुवाइने भएकाले दाँत आउनुअघि नै गिजा सफा गर्नु राम्रो मानिन्छ। दाँत नआउँदासम्म मलमल वा अन्य नरम कपडा, अथवा गजलाई हातमा बेरेर सफा पानीमा भिजाई गिजा सफा गरिदिनुपर्छ।
६ महिनामा दाँत आएपछि भने बच्चाका लागि विशेष नरम ब्रस पाइन्छ। फ्लोराइडयुक्त मन्जन थोरै मात्रामा प्रयोग गरेर दाँत सफा गराउन सकिन्छ। दाँत आउनुअघि कपडा भिजाएर गिजा सफा गर्नुपर्छ भने दाँत आएपछि ब्रसको प्रयोग गर्नुपर्छ।
दाँतमा कीरा लाग्न कहिलेदेखि सुरू हुन्छ त?
बच्चाको दाँतमा कीरा लाग्ने विषय अभिभावकको हेरचाहमा पनि भर पर्छ। दूध खुवाउने तर दाँत ब्रस नगर्ने वा सफा नगर्ने गर्दा कीरा लाग्ने खतरा हुन्छ। दाँतको सरसफाइमा ध्यान दिइएन भने दाँत पलाएदेखि नै कीराले खान सक्छ। अर्थात् हामीले कसरी हेरचाह गर्छौं भन्ने कुरामा यो निर्भर हुन्छ।
बच्चाको दाँत कीराले खाएको छ भने पनि त्यसको मात्राअनुसार उपचार गरिन्छ। बच्चाको दाँतमा पनि फिलिङ गर्ने, आरसिटी गर्ने जस्ता उपचार गरिन्छ।
यस्तो गर्दा दाँत साट्ने क्रममा अप्ठ्यारो हुँदैन र? भन्ने जिज्ञासा पनि कतिपय अभिभावकमा हुन्छ। कतिपयले त बच्चाको दाँत साटिएर जाने हो, दुःखेको मात्र उपचार गरे पुग्छ भनेर समेत भन्नुहुन्छ। तर त्यस्तो होइन भन्ने कुरा बुझ्न जरूरी छ। बच्चाको दाँत झर्ने पनि निश्चित उमेर हुन्छ। त्यसैले त्यो उमेरसम्म दाँतलाई सकेसम्म जोगाएर राख्नुपर्छ। कीराले खाएका कारण समयभन्दा अघि दाँत निकालियो भने दाँत बाङ्गोटिङ्गो हुने, बिग्रिने लगायतका समस्या हुन सक्छन्। त्यसैले बच्चाको दाँत निकाल्नेभन्दा पनि भरेर राख्ने वा कसरी जोगाउने भन्ने विषयमा विशेषज्ञसँग सल्लाह गर्नुपर्छ।
बच्चाले कहिलेदेखि दाँत साट्न थाल्छ?
बच्चा ६ वर्ष पुगेपछि उसको दाँत झर्न थाल्छ। अगाडिकै दाँतबाट झर्न सुरू हुन्छ। सामान्यतया जुन दाँत पहिला आएको थियो, त्यही दाँत पहिला झर्न थाल्छ।
दाँत साट्ने क्रममा बच्चालाई अभिभावकले धेरै ख्याल गर्नुपर्छ। दुधे दाँतको जरा क्रमशः खिइँदै जान्छ र त्यसको तल स्थायी दाँत विकसित भइसकेको हुन्छ। त्यसैले दाँत हल्लिन थालेपछि ध्यान दिनुपर्छ। किनकि बच्चाले त्यसतर्फ खासै ध्यान नदिएको हुन सक्छ। यदि निकाल्नुपर्ने दाँत लामो समयसम्म निकालिएन भने दायाँ–बायाँ वा तल–माथिबाट नयाँ दाँत आउन सक्छ।
६ वर्षदेखि सुरू भएको दाँत साट्ने प्रक्रिया १२–१३ वर्षको उमेरसम्म जारी रहन्छ। १२–१३ वर्षसम्म बच्चाका सबै २० वटा दुधे दाँत झरेर नयाँ स्थायी दाँत आइसकेका हुन्छन्।
(बच्चाको दाँत आउने, सफा गर्ने र साटिने समयबारे समाज डेन्टल अस्पतालको बानेश्वर र कुलेश्वर शाखामा कार्यरत दाँत रोग विशेषज्ञ(कन्सल्टेन्ट अर्थोडेन्टिस्ट) डाक्टर सुम्निमा शर्मासँग हामीले कुराकानी गरेका छौं।)
