कैलालीमा वनका कर्मचारीले एक जना महिलाको टेम्पो धकेलेर भीरबाट खसालेको घटना पीडितलाई ५ लाख क्षतिपुर्ती दिने सर्तमा सल्टिएको छ।
जेठ २९ गते दिउँसो जिल्लाको गोदावरी नगरपालिका–४ भीमदत्त राजमार्ग अन्तर्गत पर्ने बासपानीमा डिभिजन वन कार्यालयका कर्मचारीले गोदावरीकै स्थानीय ४४ वर्षीया धनादेवी धामीको टेम्पो भीरबाट धकेलेर खसालिदिएका थिए।
त्यसको भिडिओ सार्वजनिक भएपछि उद्योग, पर्यटन, वन तथा वातावरण मन्त्रालयले प्रदेश वन निर्देशनालयका निर्देशक डा. हेमराज विष्टको संयोजकत्वमा पाँच सदस्यीय छानबिन समिति गठन गरेको थियो।
समितिलाई घटनाको सत्यतथ्य छानबिन गरी सात दिनभित्र प्रतिवेदन पेश गर्न समय सीमा तोकिएको थियो। जसको म्याद बुधबार सकिँदै छ। तर, त्यसपूर्व नै टेम्पो धनी पीडित धनादेवी धामीलाई ५ लाख क्षतिपूर्ती उपलब्ध गराउने सहमतिपछि विवाद सल्टिएको छानबिन समितिका संयोजक विष्टले जानकारी दिए।
‘वनका कर्मचारीले आपसमा संकलन गरी पाँच लाख क्षतिपूर्ती उपलब्ध गराउने र टेम्पो धनीले वन कर्मचारीविरुद्ध दिएको जाहेरी फिर्ता लिने सहमति भएको छ,’ विष्टले भने, ‘डिभिजन वन प्रमुख रामबिचारी ठाकुरले मलाई मंगलबार बिहान मात्रै भएको सहमतिबारे जानकारी दिनु भएको हो।’
स्रोतका अनुसार पीडित धामीले भत्केका घर टहरा पुनर्निर्माण गरिदिनुपर्ने, आफूहरुलाई तत्काल होल्डिङ सेन्टरमा राख्ने व्यवस्था गर्नुपर्ने र १० लाख क्षतिपूर्ति उपलब्ध गराउनु पर्ने माग गर्दै आएकी थिइन्।
तर,धामीलाई कानुनी प्रक्रिया, अतिक्रमण हटाउनु पर्ने कर्मचारीको दायित्व हुने बारे संझाइ बुझाइ गरेपछि उनी पाँच लाखमा विवाद सल्टाउन सहमत भएकी हुन्। तर, अतिक्रमण हटाउने नाममा केही कर्मचारी आवेग र उत्तेजनामा आइ अनावश्यक बल प्रयोग गर्ने जस्ता केही गल्ती भएको हुँदा क्षतिपूर्ति दिनु परेको कुरा उनलाई सम्झाइएको थियो।
त्यस्तै सवारीका लागि प्रयोग हुने टेम्पो त्यसरी सडक किनारमा राखेर व्यापार गर्दा यातायात व्यवस्था कार्यालय बाट ५ हजारसम्म जरिवाना हुन सक्ने कुरा पनि उनलाई अवगत गराइएको थियो।
घटना छानबिन गर्न बनेको समितिका संयोजक बिष्टका अनुसार छानविन समितिले डिभिजन वन कार्यालय, यातायात ब्यबस्था कार्यालय सोमबार बेलुकीपख मात्रै मागेको विवरणहरु उपलब्ध गराएका थिए।
साथै विष्ट नेतृत्वको छानबिन समितिले केही बुँदामा सुझाव पनि दिएको छ। संयोजक बिष्टका अनुसार स्थानीय निकाय संगको समन्वयमा मात्रै वन अतिक्रमन हटाउने कार्य अगाडि बढाउन, अतिक्रमण हटाउनु पूर्व एथेष्ट सूचना दिनुपर्ने, अतिक्रमित क्षेत्रमै पुगेर त्यसबारे बुझाउनुपर्ने वा सामूहिक छलफल गर्नुपर्ने, कर्मचारीले पनि अतिक्रमण हटाउँदा संयमित र सुझपूर्ण पूर्ण तरिकाले काम गर्न सुझाव दिइएको छ।
महालेखा परीक्षकको कार्यालयको प्रतिवेदन अनुसार नेपालमा सबैभन्दा बढी वन अतिक्रमण सुदुरपश्चिम प्रदेशमा छ। मलेपको प्रतिवेदनका अनुसार कैलालीमा मात्रै झन्डै ३७ हजार हेक्टर वन अतिक्रमणको चपेटामा छ।
स्रोतका अनुसार धामी लगायतलाई यसअघि पनि पटक / पटक वनको अतिक्रमण हटाउन आग्रह गरिएको तथ्य छानविन समितिको प्रतिबेदनमा उल्लेख छ।
पटक / पटक अतिक्रमण हटाउन आग्रह गर्दा अन्यले मानेपनि धामीले अटेरी गरेका कारण पटक / पटक एउटै व्यक्तिले अवरोध सृजना गरेका कारण अतिक्रमण हटाउन गएका केही कर्मचारी आबेमा आइ टेम्पो धकलेर भीरबाट खसाल्ने जस्तो गम्भीर गल्ती गर्न पुगेको देखिएको आएको छानविन समितिका एक सदस्यले बताए।
आपसमा कर्मचारीले उठाएर पीडित धामीलाई पाँच लाख रूपैयाँ उपलब्ध गराउँदा आवेगमा आइ टेम्पो धकलेर खसाल्ने अर्थात बढी गल्ती देखिएका कर्मचारीको तलबबाट समेत रकम असुल उपर हुन सक्ने स्रोतले बतायो।
वनका कर्मचारीले धामीको टेम्पो भीरबाट खसालीदिएको घटनाको संसदमा समेत बिरोध भएको थियो। कैलालीका प्रमुख जिल्ला अधिकारी हिरालाल शर्माले पटक/पटक दुवै पक्षलाई आफ्नै कार्यकक्षमा राखेर विवाद समाधानको लागि छलफलहरु गराएका थिए।
यही घटनामा वरिष्ठ वन अधिकृत कृष्णबहादुर बोहरा र जमदार चेतराज फूलारा पक्राउ परेका छन्। उनीहरुका बिरुद्ध शान्ति विरुद्धको कसुरमा मुद्दा चलाइएको छ।
जिल्ला प्रहरी प्रवक्ता डिएसपी योगेन्द्र तिमिल्सिनाका अनुसार वनका कुल १२ जना कर्मचारी पक्राउ गरिएका थिए। १० जनालाई छोडेर टेम्पो खसाल्ने कार्यमा बढी दोषी देखिएका दुई जनालाई प्रहरी हिरासतमा राखेर मुद्दा चलाइएको थियो।
पीडित पक्ष र वनका कर्मचारीका बीचमा आर्थिक लेनदेनमा विवाद समाधान गर्ने तथा मुद्दा फिर्ता लिने सहमति भएसँगै अव प्रहरी हिरासतमा रहेका कर्मचारी पनि छुट्ने अपेक्षा गरिएको छ।
टेम्पो धनीले आफ्नो घर नजिकै भीमदत्त राजमार्गको गाइमारे डाँडाको सडक किनारमा टेम्पो रोकेर त्यसमै पानी, चाउचाउ, बिस्कुट, अण्डा लगायत सामग्री बेचेर आफ्नो जीविकोपार्जन गर्दै आएकी थिइन।
तर त्यसरी सडक किनारमा बसेर वन क्षेत्र अतिक्रमण गरी व्यापार गर्न नपाइने भन्दै वनका कर्मचारीले धामीको अटो आफैले धकेलेर भीरबाट खसालिदिएका थिए। वनका कर्मचारीले टेम्पो भीरबाट हुत्याउनु भन्दा पहिला त्यसमा बिक्रीका लागि राखिएका सामानहरू निकालेका थिए।
असार २९ गते दिउँसोको यो घटनाबारे असार ३० गते सामाजिक सञ्जालमा भिडिओ भाइरल भएपछि प्रहरीले पीडित महिलालाई बोलाएर अनुसन्धान सुरु गरेको थियो।
घटनाबारे तीव्र आलोचना भएपछि डिभिजन वन कार्यालय धनगढी, कैलालीका प्रमुख रामविचारी ठाकुरसहित २० जना कर्मचारीले असार १ गते बिहानै संयुक्त रूपमा हस्ताक्षर गरी एउटा वक्तव्य प्रकाशित गरी आफ्नो बचाउ गर्ने प्रयास गरेका थिए।
विज्ञप्तिमा भ्रम छर्ने गरी प्रचार गरिए जसरी टेम्पो भीरबाट जानाजान नखसालिएको, बरू अतिक्रमण हटाउन बल प्रयोग गर्ने क्रममा भिरालो भौगोलिक सतह र असन्तुलनका कारण सञ्चालनमा नरहेको तथा गुड्न नसक्ने कबाड अवस्थाको टेम्पो भीरबाट खस्न पुगेको दाबी गरिएको थियो।
