युद्धमा घाइते भएका एक सैनिकको करिब आठ महिनापछि ड्रोनबाट उद्धार भएको छ।
समाचार संस्था रोयटर्सका अनुसार, युक्रेनको खार्किभ क्षेत्रमा घाइते अवस्थामा लामो समय देखि रहेका ४९ वर्षीय सैनिक कोस्तियान्तिन भ्लासेन्कोलाई अक्टोबर ४ मा उद्धार गरिएको हो।
उनलाई बोक्न ‘हेभी सट आयुदाग–६’ नामको ठूलो ड्रोन प्रयोग गरिएको थियो। छवटा पङ्खाको सहायताले उड्ने यो ड्रोन युक्रेनको गुर्जुफ डिफेन्स कम्पनीले भारी सामान ओसार्न बनाएको हो।
यसलाई टाढा बसेर सञ्चालकले नियन्त्रण गर्छन्।
युक्रेनी सञ्चारमाध्यम ‘ओबोरोन्का’ का अनुसार, सैनिक र कम्पनीका प्राविधिकहरूले त्यसमा मानिस अड्याउने पेटी र झुन्ड्याउने व्यवस्था मिलाएका थिए।
८ महिना देखि घाइते अवस्थामा रहेका ती सैनिकलाई युक्रेनले लामो समय देखि प्रयास गरेपनि उद्दार गर्न सकेको थिएन।
घाइते भ्लासेन्को लुकेको ठाउँसम्म पुग्ने बाटामा बारुदी सुरुङ थिए। रुसी ड्रोनले निरन्तर निगरानी गरिरहेका थिए। त्यहाँ मानिस वा गाडी पठाउँदा आक्रमणमा पर्ने जोखिम भएकाले उनलाई जमिनबाट निकाल्न सकिएको थिएन।
उनको ठाउँमा खटिन हिँडेका सैनिकहरू पनि पहिले बाटोमै मारिएको भ्लासेन्कोले बताएका छन्।
युक्रेनी सेनाको ३०औं मेकानाइज्ड ब्रिगेडमा कार्यरत उनी सन् २०२५ देखि अग्रपंक्तिमा बसेर उनी रुससँग युद्द लड्दै थिए। यसै वर्षको फेब्रुअरीमा रुसी ड्रोनको आक्रमणमा उनका साथी मारिए। उनका दुवै खुट्टामा गम्भीर चोट लाग्यो।
घाइते भएपछि उनी ध्वस्त विद्यालय तताउने उपकरणमुनिको साँघुरो खाल्डोमा लुकेर बसेका थिए। त्यहाँ उनले करिब आठ महिना बिताए।
रोयटर्ससँगको कुराकानीमा उनले बायाँ खुट्टाको तल्लो भाग घाउ बिग्रिएर गुमाएको बताएका छन्। दायाँ खुट्टाको चोट पनि बिग्रिँदै गएपछि उनले उपाय निकाले। खुट्टाको तल्लो भाग चक्कुले आफैं काटे र रगत बग्न र घाउ बिग्रिन नदिने औषधि लगाए।
त्यस अवधिमा साथीहरूले उनलाई ड्रोनबाट खाना र औषधि पठाइरहे। रेडियोमार्फत सम्पर्क भइरहन्थ्यो। आफूलाई कसैले बिर्सिएको छैन भन्ने थाहा पाउँदा बाँच्ने हिम्मत आएको उनले युक्रेनको सार्वजनिक प्रसारक सुस्पिल्नेसँग बताएका छन्।
जमिनबाट निकाल्ने प्रयास सफल नभएपछि सैनिकहरूले उनलाई ड्रोनमै बोकेर ल्याउने तयारी गरे। कम्पनीका प्राविधिकहरूले सैनिकहरूसँग मिलेर ड्रोन परिमार्जन र परीक्षण गरेका थिए।
ओबोरोन्काका अनुसार, उद्धारको अघिल्लो दिन अर्को ड्रोनले उनलाई सुरक्षा पेटी र त्यसको प्रयोग सिकाउने भिडिओ भएको फोन पुर्यायो। भोलिपल्ट भ्लासेन्कोलाई लिन ठुलो ड्रोन पुग्यो। उनले आफूलाई ड्रोनको पेटीमा बाँधे। त्यसपछि ड्रोनले उनलाई उठाएर लग्यो।
उद्धारपछि उनलाई खार्किभको अस्पताल पुर्याइएको थियो। उद्धार हुँदासम्म उनी युद्द मैदानमा रहेको झण्डै १६ महिना पुगेको थियो। त्यसमध्ये करिब आठ महिना उनी घाइते अवस्थामानै त्यहाँ रहेका थिए।
ड्रोन निर्माताले यस्तो उद्धारलाई अरू उपायबाट घाइतेलाई निकाल्न नसक्दा अपनाउने अन्तिम विकल्प भनेका छन्। उडानका बेला ड्रोन खसेमा वा आक्रमणमा परेमा घाइतेको ज्यान जाने जोखिम हुन्छ।
युद्धसँगै युक्रेनमा शक्तिशाली बन्दै गएको ड्रोन उद्योग
भ्लासेन्कोको उद्धारमा प्रयोग भएको ड्रोन युक्रेनमै बनाइएको हो। रुसले सन् २०२२ मा पूर्णस्तरको आक्रमण थालेपछि युक्रेनले ड्रोन उत्पादन र सेनामा त्यसको प्रयोग बढाउँदै आएको छ।
रक्षा मन्त्रालयलाई उद्धृत गर्दै किभ इन्डिपेन्डेन्टले अक्टोबर ११ मा जनाएअनुसार, यस वर्ष सेनालाई आपूर्ति गरिएका ड्रोन गत वर्षको सोही अवधिको तुलनामा करिब ३.७ गुणा पुगेका थिए।
युक्रेनलाई युद्धमा धेरै संख्यामा र तुलनात्मक रूपमा सस्ता उपकरण आवश्यक थिए। त्यहाँका निजी कम्पनी र प्राविधिकहरूले नागरिक प्रयोगका मोटर, ब्याट्री र क्यामेराजस्ता सामग्री प्रयोग गरेर सैनिक कामका ड्रोन बनाउन थाले।
ब्रिटेनको रक्षा अध्ययन संस्था आरयूएसआईमा प्रकाशित विश्लेषणअनुसार, युक्रेनी निर्माता र अग्रपंक्तिका सैनिकबीच सीधा सम्पर्क हुन्छ। सैनिकले प्रयोग गर्दा देखिएका समस्या र आवश्यक सुधारबारे निर्मातालाई जानकारी दिन्छन्। निर्माताले त्यसकै आधारमा केही सातामै उपकरण परिमार्जन गरेर फेरि पठाउन सक्छन्।
सरकारले सन् २०२३ मा सुरु गरेको ‘ब्रेभ-१’ कार्यक्रमले पनि नयाँ उपकरण बनाउनेहरूलाई पैसा, परीक्षणको सुविधा र सैनिकसँग सम्पर्क जुटाउन सघाउँछ।
युक्रेनी रक्षा मन्त्रालयका अनुसार, गत सेप्टेम्बरसम्म यसमार्फत ड्रोनलगायत रक्षा प्रविधिका लागि एक हजारभन्दा बढी अनुदान दिइएको थियो। यस्तो अनुदान फिर्ता तिर्नुपर्दैन। त्यसबापत सरकारलाई कम्पनीको हिस्सा वा प्रविधिको स्वामित्व पनि दिनुपर्दैन।
उत्पादन बढाउन युक्रेनले विदेशी साझेदारसँग पनि सम्झौता गरेको छ।
युक्रेनी सेनाले साना ड्रोनबाट रुसी सैनिक र सवारीसाधनको निगरानी तथा आक्रमण गर्दै आएको छ। लामो दूरीका ड्रोनबाट रुसभित्रका तेल प्रशोधन केन्द्रमा पनि प्रहार भएका छन्।
रोयटर्सले सेप्टेम्बर १५ मा जनाएअनुसार, ड्रोन आक्रमणको क्षतिका कारण रुसका छ प्रमुख डिजेल उत्पादक रिफाइनरीमध्ये तीनले उत्पादन घटाउन वा रोक्नुपरेको थियो।
रुसले पनि ड्रोनको प्रयोग र त्यसका लागि आवश्यक संरचना बढाइरहेको छ। अक्टोबर १५ मा प्रकाशित रोयटर्सको भूउपग्रह तस्बिर विश्लेषणले रुसमा नयाँ ठूलो ड्रोन प्रक्षेपणस्थल बनिरहेको देखाएको थियो।
युक्रेनी उद्योगले भने अझै महत्त्वपूर्ण पार्टपुर्जा विदेशबाट ल्याउनुपर्छ। एसोसिएटेड प्रेसले निर्माताहरूलाई उद्धृत गर्दै जनाएअनुसार, मोटर, चिप, ब्याट्रीका सेल र क्यामेराका सेन्सरजस्ता सामग्रीमा चीनमाथिको निर्भरता कायम छ। चिनियाँ निर्यात नियन्त्रणका कारण सामग्री आउन ढिलो हुने र लागत बढ्ने समस्या पनि उद्योगले भोगिरहेको ड्रोन निर्माताहरुले जनाएका छन्।
