अमेरिका र इरानबीचको शान्ति वार्तालाई गति दिन पाकिस्तानले बिहीबार कूटनीतिक प्रयास तीव्र पारेको छ।
आफूले आइतबार पठाएको परिमार्जित प्रस्तावमा अमेरिकाको पछिल्लो प्रतिक्रियाको इरानले हाल समीक्षा गरिरहेको छ।
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानको सहमतिका लागि केही दिन पर्खन सक्ने बताएका छन्। तर आवश्यक परेमा पुनः आक्रमण सुरु गर्न पनि तयार रहेको उनले संकेत दिएका छन्।
यस्तोमा पाकिस्तानले कूटनीतिक प्रयास तीब्र पारेको समाचार संस्था रोयटर्सले जनाएको छ।
मध्यस्थता प्रयासका लागि पाकिस्तानका सेना प्रमुख आसिम मुनिरले इरान भ्रमण गर्ने सम्भावना छ। इरानको सरकारी समाचार एजेन्सीले मुनिर परामर्शका लागि बिहीबार तेहरान जाने जनाएको छ। तर पाकिस्तानले भने मुनिरको भ्रमणबारे अझै औपचारिक घोषणा गरेको छैन।
यसअघि ट्रम्पले वार्तालाई अर्को मौका दिनका लागि मंगलबारदेखि इरानमाथि आक्रमण गर्न बनाएको योजना रोकेको बताएका थिए।
अमेरिकी अनलाइन एक्सियससँग आइतबार टेलिफोन कुराकानी गर्दै समय घर्किँदै गइरहेको र इरानले सम्झौताका लागि अझ राम्रो प्रस्ताव लिएर नआए पहिलेभन्दा धेरै कडा प्रहार गर्ने धम्की दिएका थिए।
त्यसपछि इरानले अमेरिकालाई परिमार्जित शान्ति प्रस्ताव पठाएको थियो। सो परिमार्जित प्रस्तावमा के थियो भन्ने अहिलेसम्म खुलेको छैन। तर ट्रम्पले भने त्यसलाई अपर्याप्त भनेका छन्। इरानको पछिल्लो प्रस्ताव चित्त नबुझेपछि उनले फेरि आक्रमण गर्ने अपेक्षा गरिएको थियो। तर साउदी अरब, कतार र संयुक्त अरब इमिरेट्सको (युएई) अनुरोध गरेपछि सो योजना रोकेको उनले बताएका छन्।
'मलाई कतारका अमिर, साउदी अरबका क्राउन प्रिन्स र संयुक्त अरब इमिरेट्सका राष्ट्रपतिले इस्लामिक गणतन्त्र इरानमाथि भोलिका लागि तय गरिएको हाम्रो योजनाबद्ध सैन्य आक्रमणलाई रोक्न अनुरोध गरेका छन्,' ट्रम्पले आफ्नो सामाजिक सञ्जाल ट्रुथ सोसलमा सोमबार लेखे।
अहिले गम्भीर वार्ता भइरहेको र अमेरिकाका साथै मध्यपूर्व र त्यसभन्दा बाहिरका सबै देशहरूका लागि पूर्ण रूपमा स्वीकार्य सम्झौता हुनेछ भनेर अरब नेताहरूले आफूलाई भनेकाले आक्रमण रोकेको जानकारी दिएका छन्।
'म आजै कारबाही अघि बढाउने निर्णय लिनुभन्दा मात्र एक घन्टा टाढा थिएँ,' ट्रम्पले मंगलबार ह्वाइट हाउसमा पत्रकारहरूलाई भने।
इरानले लचकता नदेखाए ट्रम्पले सैन्य विकल्पबारे पनि पछिल्लो समयमा सोच्न थालेका छन्। ट्रम्पले आइतबार इसराइली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतन्याहुसँग इरानको परिस्थितिबारे कुराकानी गरेका थिए। तर अरब नेताहरूको आग्रहमा इरानमाथिको आक्रमण अहिलेलाई रोकेको उनले खुलासा गरेका हुन्।
इरानले युद्ध सुरू भएपछि आफ्नो नजिकै रहेको साँघुरो समुद्री मार्ग 'स्ट्रेट अफ हर्मुज' बन्द गरेको छ।
यो जलमार्ग प्रयोग गरेर विश्वको करिब २५ प्रतिशत कच्चा तेल र करिब २० प्रतिशत ग्यास पैठारी हुन्छ। त्यो बन्द हुँदा तेल आपूर्ति कम भएर अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा तेलको भाउ बढेको छ।
फलस्वरूप विश्व अर्थतन्त्रमा नै नराम्रो प्रभाव परेको छ।
सुरूमा इरानले मात्र हर्मुज बन्द गरेको थियो। अरूका पानीजहाज रोके पनि इरानी तेल बोकेका जहाजहरू चलिरहेका थिए। अरू देशका केही जहाजलाई पनि महँगो शुल्क लिएर इरानले छोडिरहेको थियो।
यस कारण इरानले युद्ध सुरू भएको बेलाभन्दा धेरै आम्दानी गरिरहेको थियो।
तर पाकिस्तानमा भएको वार्ता असफल भएपछि अप्रिल १३ देखि ट्रम्पले पनि हर्मुजमा इरानमाथि नाकाबन्दी लगाए। त्यसपछि अहिले हर्मुज ठप्प जस्तै भएको छ।
पहिल्यै हर्मुजबाट निस्किएका जहाजले बोकेको तेल अहिले आपूर्ति भइरहेको छ। तर अहिलेको स्थिति अझै लम्बिने हो भने तेलको संकट अझै चर्किने छ। तेलको भाउ अहिलेको भन्दा धेरै उच्च हुने प्रक्षेपण गरिएको छ।
(विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चार माध्यमहरूको सहयोगमा तयार पारिएको)
