काभ्रेपलाञ्चोक–पनौतीका राजेश सैजु विगत २५ वर्षदेखि जर्मनीमा छन्।
उनी जर्मनीको फ्लेन्सबर्ग युनिभर्सिटी अफ एप्लाइड साइन्सेसमा पछिल्लो ११ वर्षदेखि प्रोफेसरका रूपमा कार्यरत छन्। उनको मुख्य क्षेत्र ऊर्जा प्रणाली र नवीकरणीय ऊर्जा हो।
राजेश स्नातक र स्नातकोत्तर तहका विद्यार्थीलाई इलेक्ट्रिकल इन्जिनियरिङका आधारभूत विषयदेखि इलेक्ट्रिकल पावर सिस्टम र इलेक्ट्रिकल प्रोडक्सन सिस्टमका विषय पढाउँछन्।
'नवीकरणीय ऊर्जा प्रणाली अन्तर्गत इलेक्ट्रिकल जेनेरेटर, इलेक्ट्रिकल मेसिन, कन्ट्रोल, ट्रान्समिसन र प्रोटेक्सन लगायत विषय पढाउँछु। पछिल्लो दुई वर्षदेखि हाइड्रोपावर टेक्नोलोजी पनि पढाउन थालेको छु,' उनले भने।
उनले पढाउने विश्वविद्यालयमा वायु (विन्ड) र सौर्य (सोलार) ऊर्जा पनि काम भइरहेको छ। पछिल्लो समय हाइड्रोजन प्रविधि र हरित हाइड्रोजनका विषयमा पनि अध्यापन र अनुसन्धान भइरहेको उनले बताए।
राजेश पनौतीको इन्द्रेश्वर माध्यमिक विद्यालयमा पढेका हुन्। त्यसपछि त्रिचन्द्र कलेजमा आइएससी पढे। सन् १९९२ मा भारतको कर्नाटक युनिभर्सिटीमा इलेक्ट्रिकल इन्जिनियरिङ पढ्न गए।
चार वर्षपछि नेपाल फर्किएर हिमाल पावर लिमिटेडमा काम गर्न थाले। त्यसपछि बुटवलस्थित नेपाल हाइड्रो इलेक्ट्रिक कम्पनी, खिम्ती जलविद्युत आयोजना लगायतमा गरी करिब चार वर्ष जलविद्युत क्षेत्रमा काम गरे।
पछि उनले यही क्षेत्रमा थप अध्ययन गर्ने सोच बनाए।
सन् २००१ मा उनी जर्मनी पुगे।
त्यहाँ सुरूमा तीन महिना जर्मन भाषा तालिम लिए। अनि इलेक्ट्रोनिक सिस्टम एन्ड इन्जिनियरिङ म्यानेजमेन्टमा स्नातकोत्तर गरे।
स्नातकोत्तरपछि जागिर पाउन सहज भएन। धेरै कम्पनीमा प्रयास गरे पनि जर्मन भाषा राम्रो नहुँदा जागिर पाउन कठिन भयो।
'करिब १०–१२ वटा कम्पनीमा प्रयास गरेँ। तर भाषा राम्रो नभएकाले जागिर पाउन गाह्रो भयो,' राजेशले भने।
उनले थप ६ महिना जर्मन भाषा पढे। त्यसपछि जागिर खोज्नुभन्दा पिएचडी गर्ने सोचे। कासल युनिभर्सिटीबाट हाइब्रिड पावर सिस्टम र ऊर्जा व्यवस्थापनमा पिएचडी गरे।
'अनुसन्धान क्रममा नेपाललाई केन्द्रमा राखेर माइक्रोहाइड्रो, सोलार र विन्ड इनर्जीलाई एकीकृत गरी ऊर्जा प्रणाली विकास गर्न सकिने विषयमा समेत अध्ययन गरेँ,' राजेशले भने।
पिएचडीपछि नै उनले हाल कार्यरत युनिभर्सिटीमा प्रोफेसरको जागिर पाएका हुन्।
जर्मन भाषामा ठूलो समूहलाई पढाउनु उनका लागि नयाँ अनुभव थियो। पहिलो पटक कक्षा लिन निकै गाह्रो पनि भयो।
'सयौं विद्यार्थीलाई ठूलो हलमा जर्मन भाषामा पढाउनुपर्दा नर्भस हुनु स्वाभाविक थियो। तर बानी पर्दै गयो,' राजेशले भने।
अहिले उनी जर्मनीमा प्राध्यापनसँगै नवीकरणीय ऊर्जा र ऊर्जा प्रणाली सम्बन्धी अनुसन्धानमा सक्रिय छन्। आफ्नो अनुभव र ज्ञान नेपालमा कसरी प्रयोग गर्न सकिन्छ भन्ने विषयमा पनि काम गरिरहेका छन्।
नवीकरणीय ऊर्जाको क्षेत्रमा नेपालमा काम गर्ने सम्भावना देखेका उनी काठमाडौं विश्वविद्यालयसँग सहकार्य गरेर अघि बढ्ने विषयमा छलफल गरिरहेका छन्।
'हामीले केही विशेष कार्यक्रमहरू राखेका छौं। काठमाडौं विश्वविद्यालयसँग मिलेर कसरी काम गर्ने, हाम्रो भिजनलाई कसरी अगाडि बढाउने र नवीकरणीय ऊर्जालाई कसरी अगाडि बढाउने भन्ने विषयमा छलफल भइरहेको छ,' राजेशले भने।
