अमेरिकी डलरको तुलनामा नेपाली रूपैयाँ बलियो बनेको छ।
चालु आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को पहिलो तीन महिनामा नेपाली रूपैयाँ अमेरिकी डलरसँग १.४ प्रतिशतले अधिमूल्यन भएको छ।
नेपाल राष्ट्र बैंकका अनुसार गत असार मसान्तमा एक अमेरिकी डलर किन्न १५३ रूपैयाँ ७२ पैसा खर्चिनुपर्नेमा असोज मसान्तमा १५१ रूपैयाँ ६४ पैसामा झरेको छ। झर्ने क्रम भने अझै जारी देखिएको छ।
डलरको विनिमय दर घट्नु भनेको नेपाली रूपैयाँ बलियो हुनु हो।
यस अवधिमा एक डलर किन्न लाग्ने रकम २ रूपैयाँ ८ पैसा घटेको छ। यसलाई नेपाली मुद्राको अधिमूल्यन भनिन्छ।
अघिल्लो आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा भने नेपाली रूपैयाँ अमेरिकी डलरसँग २.३ प्रतिशतले अवमूल्यन भएको थियो।
अर्थात् गत वर्ष डलरको मूल्य बढेको थियो भने यस वर्ष घटेको छ।
नेपाली रूपैयाँ बलियो हुँदा सबैभन्दा प्रत्यक्ष प्रभाव आयातमा पर्छ।
अन्तर्राष्ट्रिय बजारबाट डलरमा सामान खरिद गर्ने नेपाली आयातकर्ताले पहिलेभन्दा कम रूपैयाँ खर्च गरेर डलर किन्न सक्छन्।
यसले पेट्रोलियम पदार्थ, औद्योगिक कच्चा पदार्थ, मेसिनरी, सवारीसाधन तथा अन्य आयातित वस्तुको लागत घटाउन सहयोग गर्न सक्छ।
तर, डलरको मूल्य घटेकै कारण बजारमा वस्तुको मूल्य तत्काल घट्छ भन्ने हुँदैन।
त्यसका लागि अन्तर्राष्ट्रिय बजारको मूल्य, ढुवानी खर्च, कर र व्यवसायीको मूल्य निर्धारणले पनि प्रभाव पार्छ।
डलरमा ऋण लिएका सरकार, बैंक तथा व्यवसायीलाई पनि रूपैयाँ बलियो हुँदा राहत पुग्न सक्छ।
उनीहरूले डलरमा तिर्नुपर्ने ऋणको साँवा तथा ब्याज भुक्तानी गर्न तुलनात्मक रूपमा कम नेपाली रूपैयाँ खर्च गर्नुपर्छ।
त्यस्तै, डलरमा भुक्तानी गर्नुपर्ने आयात बिलको लागत पनि घट्छ।
नेपालको विदेशी मुद्रा विनिमय दरमा भारतीय रूपैयाँको पनि महत्त्वपूर्ण भूमिका छ।
नेपाली रूपैयाँ भारतीय रूपैयाँसँग स्थिर विनिमय दरमा आबद्ध छ।
त्यसैले अमेरिकी डलरको तुलनामा भारतीय रूपैयाँ बलियो वा कमजोर हुँदा त्यसको प्रभाव नेपाली रूपैयाँमा पनि पर्छ।
डलरको मूल्य घट्दा आयात र विदेशी ऋणको भुक्तानी सस्तो हुन सक्छ।
तर, रेमिटेन्स प्राप्त गर्ने परिवार, निर्यातकर्ता र विदेशी पर्यटकबाट डलर आम्दानी गर्ने व्यवसायीले पाउने नेपाली रूपैयाँ घट्न सक्छ।