बैंकिङ प्रणालीबाट क्रिप्टो लगायतका अवैध भर्चुअल मुद्राको कारोबार बढेको पाइएको छ।
नेपाल राष्ट्र बैंकले सार्वजनिक गरेको भर्चुअल असेस्ट सम्बन्धी रणनीतिक विश्लेषण प्रतिवेदन २०२५ अनुसार यस्तो देखिएको हो।
बियान्से, युएसडिटी, क्रिप्टो, बिट क्वाइन, हाइपर फण्ड, हाइपरभर्स, एमटी क्वाइन जस्ता अभौतिक मुद्रा र सम्पत्ति किनबेचको लागि बैंकिङ खाताको प्रयोग भएको पाइएको हो।
प्रतिवेदन अनुसार करिब साढे चार वर्ष (जनवरी २०२१ देखि जुलाई २०२५ सम्म)मा राष्ट्र बैंकको वित्तीय जानकारी इकाइमा रिपोर्टिङ भएका शंकास्पद र सीमाभन्दा बढीको कारोबारको अवलोकन गर्दा यस्तो पाइएको हो।
सन् २०२१ मा यस्तो कारोबार भएको आशंका गरिएका घटना चार वटा भेटिएकोमा २०२२ मा २७ वटा र २०२३ मा ८४ वटा पुगेको थियो।
२०२४ मा यस्तो संख्या एक सय ९८ वटा र २०२५ को जुलाई (६ महिनामा) यस्तो घटना ८ वटाको संख्यामा भेटिएको हो।
वाणिज्य बैंकहरूबाट मात्रै यस्ता ६ सय घटनाको रिपोर्टिङ भएको थियो। विकास बैंकबाट ४८ वटा, वित्त कम्पनीबाट २ वटा यस्ता घटना भएको बाहिरिएको थियो।
सेयर ब्रोकर कम्पनीबाट एक, रेमिटेन्स कम्पनीबाट ६ र भुक्तानी सेवा सञ्चालकबाट एक वटा यस्ता घटनाको रिपोर्टिङ राष्ट्र बैंकलाई भएको थियो।
२१ देखि ३५ वर्षका व्यक्तिहरूको यस्तो कारोबारमा सबैभन्दा धेरै (७५ प्रतिशत) संलग्नता रहेको पाइएको थियो।
कुल ६५८ वटा यस्तो घटनामा दुई प्रतिशतले अन्यको नामको बैंकिङ खाता प्रयोग गरेर, ५ प्रतिशतले डलर कार्डको समेत प्रयोग गरेको पाइएको हो।
यी केही घटनामा कतिपय वास्तविक निक्षेप खातावालालाई यस्तो कारोबार भइरहेको थाहा पनि नहुने गरेको पाइएको थियो।
केहीले भने आफैँले डलर कार्डको दुरूपयोग भएको पाइएको छ भने केही डलर कार्ड प्रयोगकर्ताहरूलाई राम्रो रकम पाइने भन्दै झुक्याएर कार्डको प्रयोग भएको पाइएको हो।
प्रतिवेदनले रिपोर्ट गर्ने बैंकलगायतका सूचक संस्थाहरूले यस्तो कारोबारमा हाल लाग्दै आएको प्रतिबन्धको कडाइका साथ पालन गर्दै ग्राहक पहिचान र पृष्ठभूमि जाँच गर्ने, उनीहरूको कारोबारको निरन्तर निगरानी गर्नुपर्ने उल्लेख गरेको छ।
साथै, यस्ता संस्थाका कर्मचारी क्षमता विकास, जनचेतना अभिवृद्धि गर्नुपर्ने र आन्तरिक नियन्त्रण प्रणालीलाई अद्यावधिक गर्न अत्यावश्यक रहेको बताएको छ।
कानुन कार्यान्वयन र अनुसन्धान निकायहरूले ब्लकचेन विश्लेषण र डिजिटल प्रमाण अनुसन्धान क्षमता अभिवृद्धि, वित्तीय अन्वेषण विभागसँग समन्वय सुदृढीकरण गर्न पनि आवश्यक रहेको बताइएको छ।
-1746009348.jpg)
