काठमाडौं उपत्यका निर्वाचन क्षेत्र शृंखला
भक्तपुरबारे नागरिक उन्मुक्ति पार्टी नेपालका संरक्षक रेशम चौधरीले सुनाएको प्रसंग रोचक छ।
चौधरी केही समयअघि भक्तपुरका मेयर सुनील प्रजापतिलाई भेट्न उनकै कार्यकक्ष पुगेका थिए। आतिथ्य सत्कारपछि मेयर प्रजापतिलाई थरूहट आन्दोलनका अगुवा चौधरीले सोधे – भक्तपुरमा लगातार जित कसरी कायम राख्नुभएको छ? चुनौती छैन?
हुन पनि नेपाल मजदुर किसान पार्टी (नेमकिपा) ले भक्तपुर नगरपालिकामा २०४९ सालदेखि जित कायम राखेको छ। यसबाट अरू जनप्रतिनिधि पनि आश्चर्यचकित छन्।
जबाफमा मेयर प्रजापतिले भक्तपुरको विकासमा नेमकिपाले गरेको अगुवाइबारे बताए।
शिक्षा, स्वास्थ्य, भूकम्पपछि सम्पदा पुनर्निर्माण, सम्पदा संरक्षण लगायत क्षेत्रमा मानक हासिल गरेको मात्र होइन, फोहोर व्यवस्थापनमा नमूना काम गरिरहेको छ। न्यून शुल्कमा प्राविधिक शिक्षा र प्राविधिक शिक्षामा सबैको पहुँच भक्तपुर नगरपालिकाको विशेष परिचय बनेको छ।
काठमाडौं उपत्यकाका २० वटा स्थानीय तहको फोहोर अहिले बञ्चरेडाँडा ल्यान्डफिल साइट जान्छ। सिसडोलबाट सुरू भएको समस्या बञ्चरेडाँडा पुग्दा पनि समाधानको बाटो समात्न सकेको छैन। तर भक्तपुर नगरपालिकाको फोहोर भक्तपुर नगरभित्रै व्यवस्थापन हुन्छ। उनीहरूले फोहोर स्रोतमै छुट्याउँछन्। बिक्रीयोग्य फोहोर बेच्छन् र कुहिने फोहोरबाट कम्पोष्ट मल बनाउँछन्।
ठूलो स्रोत, साधन र सामर्थ्य भएको काठमाडौं र ललितपुर महानगरपालिकाले समेत फोहोर स्रोतमा छुट्टयाउन नसकेर टाउको दुखाइको विषय बनिरहँदा भक्तपुरले बाटो पहिल्याउनु आफैमा सकारात्मक कुरा हो।
सायद त्यसैले, भक्तपुर नगरपालिकामा नेमकिपाले लगातार जित्नुको कारण थाहा पाउन अरू जनप्रतिनिधिहरू पनि त्यहाँ पुग्ने गरेका छन्।
७५३ वटा पालिकामध्ये नेमकिपाले अन्त कतै पनि जित हासिल गर्न सकेको छैन। तर भक्तपुर नगरपालिकाको जितलाई उदाहरणीय बनाएको छ, जुन अरू पालिकाका लागि अनुशरणयोग्य छ।
यसैलाई लक्ष्य गर्दै मेयर प्रजापतिले रेशम चौधरीलाई भनेका थिए।
'७५३ वटा स्थानीय तहमा भक्तपुरबाहेक हामीले अन्त जित्न सकेका छैनौं। तर हामीलाई के कुरामा गर्व छ भने, यहाँ हामीले गरेको काम हेर्न कांग्रेस, एमाले र माओवादी केन्द्रका जनप्रतिनिधिहरू गाडी रिजर्भ गरी गरी आउँछन्,' प्रजापतिले चौधरीलाई सुनाएका थिए।
यसरी भक्तपुरवासीको मन जितेको नेमकिपाले भक्तपुर–१ मा वर्चस्व नै स्थापित गरेको छ।
भक्तपुरमा सधैं सत्तापक्ष बनेको र जित यहीँ मात्र सीमित गरेको नेमकिपाले पाँच जनासम्म सांसद विस्तार गरेको छ। इतिहासमा नेकपाले २०४८ सालमा १, २०५१ मा ४, २०५६ मा १, २०६४ मा ५, २०७० मा ४ र पछिल्लो समय १–१ जना संघीय सांसद जित्दै आएको छ। भक्तपुरबाहेक जित विस्तार गर्न नसकेकाले राष्ट्रिय पार्टी बन्न सकेको छैन।
भक्तपुरको 'सत्तापक्ष' नेमकिपा राष्ट्रिय राजनीतिमा भने सधैं प्रतिपक्षी बेञ्चमा बस्न रूचाउँछ। यही नै उसको सामर्थ्य र राजनीतिक साधना बन्ने गरेको छ।
भक्तपुरमा जित अकन्टक राख्नुको कारण उसले अवलम्बन गर्दै आएको जुछे विचारधारा, उसको राजनीतिक बाटो, दृष्टिकोण र दर्शन मात्र होइन, जनतासँग निरन्तर जोडिने नीति नै हो। शिक्षा, स्वास्थ्य लगायत विकासको प्रारम्भिक खुट्किलामा समान पहुँच स्थापित गर्ने उसको नीतिले जनमनलाई छोएको छ। र, उसप्रतिको आकर्षण टिकाइराखेको छ। नयाँ मतदाताले पनि त्यसलाई धेरै हदसम्म रूचाएका छन्।
त्यस कारण प्रत्येक चुनावमा अन्यत्र प्रतिस्पर्धाको आकलन गरिए पनि भक्तपुर–१ मा नेमकिपाकै पल्ला भारी हुने अनुमान गरिन्छ। तथापि यसपटक अरू पार्टीले त्यहाँ प्रतिस्पर्धा हुने बताइरहेका छन्।
भक्तपुर–१ बाट नेमकिपा अध्यक्ष नारायणमान बिजुक्छे 'रोहित' ले लगातार पाँच पटक जित हासिल गरेका थिए। अहिले उनको संसदीय उत्तराधिकारी बन्दै प्रेम सुवाल आएका छन्। उनले पनि दुईपटक लगातार जित हासिल गरिसकेका छन्। र, उनी तेस्रो जितको खोजीमा छन्।
अहिले त्यहाँ को–को उम्मेदवार छन् भनेर जान्नुअघि त्यस क्षेत्रको २०४८ सालयताका चुनावी परिणामबारे चर्चा गरौं।
२०४८ सालमा भक्तपुर–१ बाट नेमकिपा अध्यक्ष नारायणमान बिजुक्छे 'रोहित' निर्वाचित भएका थिए। उनी २० हजार १६३ मतसहित निर्वाचित हुँदा निकट प्रतिस्पर्धी नेपाली कांग्रेसका राघेशमान जोन्चेले १३ हजार ७३२ मत ल्याएका थिए।
२०५१ सालको मध्यावधि निर्वाचनमा नेकपा एमाले पहिलो पार्टी बन्दा भक्तपुर–१ मा त्यसको प्रभाव परेन। उक्त निर्वाचनमा नेमकिपाका रोहित १६ हजार ७७० मतसहित सांसद निर्वाचित हुँदा प्रतिस्पर्धी राप्रपाका सुरेन्द्रप्रताप शाहले ९ हजार ४३८ मत ल्याए। कांग्रेसका राघेशमान जोन्चेले ८ हजार १३७ मत ल्याए। एमाले चौथो भयो।
२०५६ सालको आमनिर्वाचनमा रोहित १६ हजार ५३३ मतसहित सांसद निर्वाचित हुँदा प्रतिस्पर्धी कांग्रेसका गणेशमान चक्रधरले १० हजार ३० मत ल्याए। एमाले तेस्रो भयो।
२०६४ सालको पहिलो संविधानसभा निर्वाचनमा माओवादी पहिलो दल बन्यो। तर भक्तपुर–१ मा नेमकिपाका रोहित १९ हजार ९७२ मतसहित निर्वाचित भए। माओवादीका देवेन्द्र श्रेष्ठ ११ हजार ५४८ मतसहित दोस्रो र कांग्रेसका महेश श्रेष्ठ ८ हजार २८१ मतसहित तेस्रो भए। एमाले चौथो भयो।
२०७० सालको दोस्रो संविधानसभा निर्वाचनमा नेमकिपाका रोहित २० हजार ४४६ मतसहित निर्वाचित हुँदा कांग्रेसका कृष्णलाल भँडेल १२ हजार ८२६ मतसहित दोस्रो भए। माओवादी र एमाले क्रमशः तेस्रो र चौथो भए।
२०७४ सालको संघीय निर्वाचनमा रोहितले उक्त क्षेत्रबाट विश्राम लिए। प्रेम सुवाल उम्मेदवारका रूपमा प्रस्तुत भए। उक्त निर्वाचनमा सुवाल ३३ हजार ७६ मतसहित सांसद निर्वाचित हुँदा प्रतिस्पर्धी कांग्रेसका बाबुराजा जोशी १७ हजार ८१८ मतसहित दोस्रो भए।
२०७४ को प्रदेशसभा सदस्य निर्वाचनमा भक्तपुर–१ (१) मा एमालेका हरिशरण लामिछाने र प्रदेश २ मा नेमकिपाका सुरेन्द्रराज गोसाइँ निर्वाचित भए।
लामिछानेको बीचमै निधन भएपछि भएको उपचुनावमा कांग्रेसका कृष्णलाल भँडेल १३ हजार ४४९ मतसहित निर्वाचित भएका थिए।
२०७९ को संघीय निर्वाचनमा भक्तपुर–१ बाट प्रेम सुवाल ४२ हजार ७६१ मतसहित सांसद निर्वाचित भए। उनका प्रतिस्पर्धी एमालेका नवराज गेलाल ११ हजार ९६८ मतसहित दोस्रो भए।
प्रदेशसभातर्फ १ मा नेपाली कांग्रेसका सुरेश श्रेष्ठ निर्वाचित भए भने प्रदेश २ मा नेमकिपाका सुरेन्द्रराज गोसाइँ नै दोहोरिए।
समानुपातिकतर्फ पनि नेमकिपा नै अगाडि थियो। प्रतिनिधिसभाको समानुपातिकतर्फ नेमकिपाले ४१ हजार ७१४ मत ल्याउँदा दोस्रोमा रहेको एमालेले २६ हजार १२७ मत ल्याएको थियो। कांग्रेसले २३ हजार ८४१ र रास्वपाले २३ हजार २०६ मत ल्याएको थियो।
प्रदेशसभातर्फ पनि नेमकिपा नै अगाडि थियो। प्रदेशसभाको समानुपातिकमा नेमकिपाले ४६ हजार ९२ मत ल्याएको थियो। एमालेले २९ हजार २४७ र कांग्रेसले २५ हजार ६८५ मत ल्याएको थियो।
भक्तपुर–१ मा भक्तपुर र चाँगुनारायण नगरपालिका पर्छन्। भक्तपुर नगरपालिकामा प्रमुख, उपप्रमुखसहित सबै वडाध्यक्ष र सदस्यहरू नेमकिपाले जितेको छ। त्यो पनि ठूलो मतान्तरका साथ।
चाँगुनारायण नगरपालिकामा भने कांग्रेस र एमालेले आलोपालो जितेका छन्। अघिल्लो पटक प्रमुख, उपप्रमुख एमालेले जितेको थियो। यसपटक प्रमुख कांग्रेस, उपप्रमुख एमालेले जितेको छ। ९ वटा वडामध्ये ४ वटा कांग्रेसले, ३ वटा वडा एमालेले, एउटा नेमकिपा र एउटा राप्रपाले जितेको छ।
अहिले नेमकिपाले सुवाललाई उम्मेदवार बनाएको छ। चोँछे व्यासि निवासी सुवाल संसदलाई जीवन्त राख्नेमध्ये एक हुन्। पार्टीका प्रभावशाली नेताको छवि बनाएका सुवाल जनस्तरमा भिजेका नेता हुन्।
आधारभूत तहका नागरिकका पीरमर्का बुझ्ने नेताका रूपमा परिचय विस्तार गरेका सुवालले मतान्तर बढाउँदै पनि लगेका छन्। यसपटक उनलाई जित निकाल्न सहज हुने आकलन पार्टीको छ।
एमालेले चाँगुनारायण नगरपालिकाका पूर्वमेयर सोम मिश्रलाई उम्मेदवार बनाएको छ। चाँगुनारायण नगरपालिका नालाछापका मिश्र उत्तरपूर्वी भक्तपुरको चिनिएको नाम हो। उनी यसअघि पार्टी केन्द्रीय सदस्य पनि थिए।
कांग्रेसले चाँगुनारायण नगरपालिकाकै किरण न्यौपानेलाई उम्मेदवार बनाएको छ। न्यौपाने कानुनवेत्ता पनि हुन्। उनी पार्टी भक्तपुर जिल्ला सहसचिव थिए भने नेपाल बार एसोसिएसनका केन्द्रीय सदस्य पनि हुन्।
नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा) ले भक्तपुर नगरपालिका तचपालकै हरिराम लवजूलाई उम्मेदवार बनाएको छ। कानुनमा एलएलएम गरेका उनी पार्टीका नयाँ उम्मेदवारका रूपमा मैदानमा छन्।
राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) ले ठूलो राजनीतिक पृष्ठभूमि नभएका रूकेश रञ्जितलाई उम्मेदवार बनाएको छ। एमबिएसम्म अध्ययन पूरा गरेका रञ्जित उद्यमशीलताको क्षेत्रमा पनि आबद्ध छन्। नयाँ पार्टीप्रतिको बढ्दो आकर्षण नै जितको कारण रहेको उनको तर्क छ।
तर नेमकिपाको बढ्दो प्रभाव जनस्तरबाट खण्डित नभएकाले उनीहरूले चुनौती दिन सक्छन् कि सक्दैनन् भन्ने यक्ष प्रश्न चाहिँ छ।
***
यी पनि पढ्नुहोस्:
-1746009348.jpg)
